Enerjide Dışa Bağımlılık Ve Sonuçları

Ahmet Sapa

Enerjide dışa bağımlı olmak; ya var olan kaynakların kullanılamamasından dolayı enerji ihtiyacını başka bir devletten satın alma yoluyla karşılama yoluna gitmeyi ya da var olan kaynakların tamamının kullanılmasına rağmen ihtiyaç duyulan enerjinin yetersiz gelmesinden dolayı enerji açığını satın alma yoluyla gidermeyi ifade etmektedir.

Enerji, 21. yüzyılın sanayi, tarım, ulaşım, aydınlatma, ısıtma, soğutma gibi hayatın tüm alanlarında rol alan, oldukça kritik öneme sahip bir meseledir. Bu alanların sağlıklı, istikrarlı, güvenli bir şekilde işlemelerinin temel şartı, kesintisiz, ucuz, sürdürülebilir bir enerji politikası geliştirmekle mümkün olabilmektedir. Enerji tedarikinde yaşanan herhangi bir sıkıntı devletleri iktisadî, siyasî krizlerle baş başa bırakabilmekte veya devletleri kendi siyasetlerini belirlemekten uzak bir hale sokup, enerji üreten veya enerji ticareti yapan devletlerin kontrolü altına koymaktadır.

Enerji üretme fosil kaynaklardan olan petrol, doğalgaz ve kömürden olabileceği gibi yenilenebilir kaynaklar olan güneş, rüzgâr, jeotermal, su, biokütle gibi kaynaklardan da olabilmektedir. Bunların dışında uranyum, toryum gibi madenlerden de nükleer enerji elde edilebilmektedir. Bu kaynakların kullanım önceliğini belirleyen hususlara gelince bunlar enerji kaynağının işlevselliğinin fazla olması, enerji veriminin yüksek olması, maliyetinin düşük olması, rezervinin fazla olması, taşınma ve güvenirliği gibi özelliklere sahip olması o kaynağın kullanımını öncelemektedir. Sanayi devrimi kömürün altın çağı iken daha sonra daha fazla işlevsel olan çabuk ve kolay yanan daha fazla enerji ortaya çıkaran petrol ve doğalgaz günümüzün vaz geçilmez fosil kaynakları içerisinde yer almaktadır. Tabi bu stratejik öneme sahip kaynakların sınırlı olmaları ve de bu kaynakların özellikle belirli (Ortadoğu ve Hazar) bölgelerinde yoğunlaşmış olmaları ki dünya petrol ve doğalgaz rezervlerinin %70’inden fazlası bu iki bölgede olması bölgeyi siyasî, iktisadî, askerî gelişmelerin odak noktası haline getirmiştir. ABD, siyasî, iktisadî, askerî gücünü kullanarak ihtiyaç duyduğu enerjiyi kesintisiz ve en az maliyetle temin ederken, dünya enerji ticaretinin kendi kontrolü altına alma hususunda ise Ortadoğu ve diğer enerji hatlarına güvenlik çemberi oluşturarak başka bir gücün etki sahasına girmesini engellemektedir. Yani ABD, dünyada ciddi bir enerji üreticisi olmamasına rağmen siyasî nüfuzuyla dünya enerji piyasasının mutlak hâkimi durumundadır. 

Yine Rusya, özellikle bölgesinde çok büyük doğalgaz ve petrol rezervlerine sahip olmasından dolayı enerji piyasasına bölgesel çapta yön vermektedir. Sanayisi hızlı gelişen ve sanayilerinin ihtiyaç duyduğu enerjiyi temin etme açısından bu, birçok ülke için büyük bir sorun olarak algılanmaktadır. 

Dünyanın en büyük ekonomilerinden olan ve her geçen gün büyüyen Çin ve Hindistan, ürettikleri enerjinin yetersiz olmasından dolayı dünyada enerji bölgelerinde köşe başlarını tutan ABD ve bölgesel çapta Rusya’ya bağımlı hale gelmeye başlamışlardır. 

Yine dünya toplam enerji tüketiminin %16’sını gerçekleştiren, petrolde %80, doğalgazda %55, kömürde %40 civarında dışarıya bağımlı Avrupa ülkelerinin birçoğunun sanayileri için gerekli olan enerjiyi Rusya ve ABD üzerinden karşılama girişimi, çok hassas olan enerji piyasasını en küçük bir krizde dahi işin içinden çıkılmaz bir hale getirmektedir. 

Nitekim Rusya ve ABD arasında yaşanan en küçük sürtüşme, enerji konusunda Rusya ya bağımlı AB ülkelerini zaman zaman oldukça zor durumda bırakmakta, bu gücü elinde bulunduran devletler, siyasî arenada rakiplerine onu karşı güçlü bir silah olarak kullanabilmekteler. Küresel anlamda bütün enerji kaynakları üzerinde hâkimiyet kurmaya çalışan ABD, Ortadoğu ülkelerinin birçoğunda askerî üsler oluşturmuş, körfezlere, stratejik noktalara donanmasını gönderip bu koridordaki enerji güvenliğini sağlama almaya çalışmış, bununla yetinmeyerek dünyanın en zengin doğalgaz ve petrol yataklarına sahip Hazar bölgesinde Azerbaycan, Kazakistan gibi ülkelerle siyasî, iktisadî, askerî anlaşmalar yaparak bu bölgedeki Rusya tekelini kırmaya çalışmaktadır. Bu olumsuz durumun farkında olan birçok devlet alternatif enerji kaynaklarını daha verimli kullanabilme adına ciddi girişimler başlatmışlardır. Aksi takdirde devletlerinin devamının tehlikeye gireceğinin farkındadırlar. 

Yukarıda bahsettiğimiz hususlar daha çok sanayileri belli bir çıtanın üzerinde olan, her ne kadar Çin, Hindistan, Japonya, Kore, AB gibi ülkelerin, enerjide ABD ve Rusya’ya bağımlı olsalar da siyasî, iktisadî nüfuzlarıyla bir şekilde pazarlık edebilecek güçleri mevcuttur. Bir de bu güçten mahrum olup enerjide tamamen dışa bağımlı ülkelerin pozisyonuna baktığımızda bunların gelecekleri tamamen bu güçlerin insafına bırakılmış durumdadır. 

Bunun somutlaşması açısından; Türkiye enerji ihtiyacının yaklaşık %75’ini ithal ederek karşılamaktadır. Yani petrol ve doğalgazda %90’nın üzerinde dışa bağımlı olmasına rağmen enerjisini bu kaynaklardan temin etme yoluna gitmektedir ki bu da yıllık 50 milyar dolara yakın bir bütçenin ayrılmasını zorunlu hale getirip ödenen her bir dolar için halkın cebinden onlarca doların çıkmasına sebep olmaktadır. Yani sanayi, ulaşım, ısıtma, soğutma, aydınlatma gibi alanların tamamı ithal enerjiyle karşılanmaya çalışılırken devletin kritik öneme sahip bu alanları özelleştirmesi, bu kurumların enerji piyasasını istedikleri gibi kontrol etmesini ve ticarethane gibi kullanmalarını sağlamaktadır. Kendi enerji ihtiyacını sadece linyit ve hidroelektrikten karşılayabilecek kapasiteye sahip olmasına rağmen bunların çok cüz’i bir miktarını kullanıp yine bütün alternatif enerji kaynakları mevcut olmasına rağmen bunların kullanılmaması kime ve neye hizmet edildiğini açık bir şekilde ortaya koymaktadır. Yani sizin enerjide bu kadar yüksek oranda dışarıya bağımlı olmanız, enerji ticareti yapan ülkelerin -paranızla dahi olsa- insaflarına kalmış olmanız anlamına gelmektedir. Nitekim zaman zaman Türkiye’nin Rusya ve İran ile yaşadığı siyasî, askerî krizler, en çabuk enerji kartının öne sürülmesiyle kendini göstermektedir. Kışın dondurucu soğuklarında doğalgaz, elektrik kesintilerinin yaşanmasına sebep olmakta olan bu kriz, tahmini mümkün olmayan zararlara yol açmaktadır. 

Gelişmekte olduğunu iddia eden bir ülkenin, geleceğinin temel dinamiği olan enerjisinin %75’ini, -kendi kaynakları fazlasıyla mevcut olmasına rağmen- ithal etmesi, hangi aklî bilimsel veriye dayanmaktadır? Bölgesel olarak ısıtma, soğutma, aydınlatma gibi alanların ihtiyacını karşılayabilecek alternatif kaynaklar olmasına rağmen bunların bir kenara itilip Türkiye’de olmayan, tamamen ithal edilen doğalgazla ısıtma, hangi düşünen beyinlerin ürünü olabilir? Tüm dünyada enerji gibi stratejik öneme sahip olan alanların, Avrupa’da dahi özelleştirilmesinin %30’u geçmesine, devletler izin vermezken buraların tamamının özelleştirilip her yıl %100’e varan oranlarda zamlar yapılması, ya ahmaklıkla ya da ihanetle ifade edilebilecektir. Kanaatimizce de bu, ahmaklıktan ziyade ancak hainlikle ifade edilebilecek bir durumdur. 

Enerjide dışa bağımlığın sonuçları, siyasî olarak tarifi imkânsız vahim sonuçlara yol açmaktadır. Bunlar;

•Enerji bağımlılığınız devam ettikçe enerji pazarına hâkim olan güçlerin siyasî, iktisadî, askerî, kontrolünde hareket edip kendi siyasetinizi belirlemekten uzak kalmış olacaksınız.

•İktisadî olarak ne kadar büyürseniz büyüyün enerjide bağımlıysanız Çin ve Hindistan’da olduğu gibi enerji kontrolünü sağlayan ABD’nin insafına kalmış olursunuz ki örneğin Hindistan, enerji açığını kapatmak için ABD ile birçok alanda anlaşma yapma durumunda kalıp birlikte hareket etme zorunluluğu ortaya çıkmıştır.

•En küçük krizlerden dahi en büyük oranda etkilenen enerji gibi kırılgan bir mesele, bağımlı ülkelerin ekonomileri için en büyük risk olup, istikrarlı bir ekonominin önündeki en büyük engel olarak kalır.

•Ülkelerin siyasî hesaplarının farklılaşması, üretici ülkelerin bağımlı ülkelere karşı kullandıkları en önemli kozdur. Türkiye ve AB ülkelerinin Rusya’ya bağımlılıkları zaman zaman Türkiye ve AB ülkelerini zor durumda bırakmaktadır. Enerji akışının durdurulması gibi…

•Bağımlı ülkeler kendi kaynaklarını değerlendiremediklerinden, enerji tedarikçilerinin tekelleşme sağlamaları, fiyatları istedikleri seviyelere çekmelerine sebep olmakta, bu da ciddi iktisadî açıklara sebep olmaktadır. Türkiye’de her yıl yaklaşık 50 milyar doların üzerinde enerji ithalatı yapılmakta, bu da halka çok yüksek fatura ödemeleri olarak geri dönmektedir.

•Sanayi’nin temel dinamiği olan enerjinin sürekli ve kesintisiz işlemesi sadece kendine yeten bir enerji politikasıyla mümkün olabilmektedir. Bunu başarabilen devletler geleceğe güvenle bakabilir.

•Kendi enerji politikalarını geliştirmemiş devletler ekonomilerini bir nevi küresel ve bölgesel güçlerin insafına bırakmış olup onların istediği oranda bir büyüme gerçekleşecek, bu da halkların devletlerine karşı güven problemini doğuracaktır.

Enerjide dışa bağımlılık ve bunların doğurduğu sonuçlar, bugün birçok devletin ortak sıkıntısıdır. Özellikle İslam coğrafyası, tüm enerji kaynaklarının merkezi olmasına rağmen yapay devletler ve başlarındaki yöneticiler eliyle Ümmet’in kaynakları, halklarının maslahatlarına uygun kullanılmaktan ziyade, sömürgeci efendilerinin emrine amade kılınıp heder edilmektedir. Bu da yetmezmiş gibi bir de buralardaki elektrik, doğalgaz ve petrol, en yüksek fiyatla satılarak adeta Ümmetle dalga geçilmektedir. 

Rabbim, işin ehline teslim edileceği, İslam nizamının hâkim olacağı düzeni bir an önce bu Ümmet’e nasip etsin. (Âmin)


Yorumlar

    Henüz yorum yapılmamış

Yorum Yaz