Tanzimat Dönemi, Osmanlı Devleti’nde büyük çalkantıların yaşandığı, siyasi gelişmelerin hat safhada olduğu, toplumun Doğu ve Batı arasında bocaladığı sancılı bir dönem olmuştur. Bu dönemin önemli devlet adamı ve yazarlarından Ziya Paşa, Avrupa’da eğitim görmüş ve İslâm beldeleri ile Avrupa arasında kıyaslamalar yapıp bunu eserlerine yansıtmıştır. Meşruti yönetim yanlısı olan Ziya Paşa, eserlerinde toplumun aksaklıklarını da görüp bunları eleştirmiştir. Ünlü Terkib-i Bend’inde devleti, toplumu, hırsızlığı, hak sözü söyleyenlerin itibara alınmadığını, taassubu, İslâm’ı ilerlemenin önünde engel olarak görenleri eleştirmiştir. Terkib-i Bend’in bir kısmı şöyledir:

“İkbâl için ahbabı siâyet yeni çıktı

Bilmez idik evvel bu dirâyet yeni çıktı (Yükselmek, iyi bir mevkiye gelmek için dostları çekiştirmek yeni çıktı, önceleri bu beceriksizliği bilmezdik, bu da yeni çıktı.)

Sirkat çoğalıp lafz-ı sadâkat modalandı

Nâmûs tamam oldu hamiyyet yeni çıktı (Hırsızlık çoğalıp sadakat sözü moda hâline geldi, namusu bitirdik, hamiyet yeni çıktı.)

Düşmanlara ahbabını zemm oldu zerâfet

Dildârdan ağyâra şikâyet yeni çıktı (Düşmanlara dostları yermek bir incelik oldu; başkalarına gönül dostlarından şikâyet yeni çıktı.)

Sâdıkları tahkîr ile red kâide oldu

Hırsızlara ikrâm u inâyet yeni çıktı (Sadık kişileri aşağılama, reddetme benimsenir oldu, hırsızlara ikram ve yardım yeni çıktı.)

Hak söyleyen evvel dahi menfûr idi gerçi

Hâinlere amma ki riâyet yeni çıktı (Her ne kadar doğruyu söyleyenler de önceleri nefretle karşılanmışsa da hainlere riayet etmek yeni çıktı.)

Aciz olanın ketm olunur hakk-ı sarîhi

Mahmîleri her yerde himâyet yeni çıktı (Aciz olanların hakları gizlenir, zaten himaye edilenleri her yerde himaye etmek yeni çıktı.)

İsnâd-ı ta'assub olunur merd-i gayura

Dinsizlere tevcih-i reviyyet yeni çıktı (Gayretli kişiler taassupla suçlanırken dinsizlere özgü derin düşünce yeni çıktı.)”

İslâm imiş devlete pâ-bend-i terakki

Evvel yoğ idi işbu rivayet yeni çıktı (Devletin yükselmesine engel olan İslâmiyet imiş, önceleri yoktu, bu rivayet yeni çıktı.)

Milliyyeti nisyân ederek her işimizde

Efkâr-ı frenge tebaiyyet yeni çıktı (Her işimizde milliyeti unutarak Batı düşüncesine körü körüne bağlılık yeni çıktı.)

Eyvah bu bâzîçede bizler yine yandık

Zîrâ ki ziyân ortada bilmem ne kazandık (Eyvah bu oyunda bizler yine yandık, çünkü zarar ortada bilmem biz ne kazandık.)

Görüldüğü üzere âdeta günümüzden bahseden Ziya Paşa; günümüzdeki aksaklıkları,  hırsızlıkları, nemelazımcılıkları, İslâm’la halkı aldatanları, Müslüman kimliğinin içinin boşaltılmasını, Müslümanların hak sözü söylediği için zindanlara atıldığını, kıyama duranların terörist ilan edildiğini, her gün binlerce Müslümanın kâfirler eliyle hunharca katledildiğini, Allah’ın ayetlerinin ayaklar altına alındığını, Rasulullah’ın sünnetinin adının bile anılmadığını görse herhâlde şu dizeleri kaleme alırdı:

“İslâm hayatta her işimize müdahil iken

İslâm’ın göklere ulaşması yeni çıktı

Tesettür için mücadele edilir iken

Kendini tesettürlü sanan süslümanlar yeni çıktı

Hayasızlık, utanmazlık, saygısızlıktan çekinilirdi evvel

Omuzlarda gezen dindar başı örtülüler yeni çıktı 

Ayet-i celile omuzlardan aşağı örtünmeyi emrederken

Kendini ifşa eden giyinik çıplaklar yeni çıktı

İslâm araştırma, sorgulama, öğrenme nizamı iken

Körü körüne Bismillah diyenlerin arkasından gitmek yeni çıktı

Şeriat, Kur’an ve Sünnetle muhasebeyi gerektirirken

Liderlerin doğru dediğini doğru yanlış dediğini yanlış saymak yeni çıktı

Zalimin karşısında tek başına bile hak sözü söylemek emredilmişken

Hakkı gizleyen “uyanık” Müslümanlar yeni çıktı

Rahman, kâfirler için Müslümanlar üzerinde yol vermemişken

Ahkâm-ı şeriyeye muhalefet, kâfirlere inayet yeni çıktı

Zalimlere karşı dik durmak, onlara başkaldırmak gerekirken

Onları tebrik ve taltif edenler yeni çıktı

Cihadı bırakınca Allah zilleti musallat edeceğini buyurmuşken

Kıyama kalkanları terörist ilan etmek yeni çıktı

Kâfirleri dost edinmek katiyen yasaklanmışken

Perde arkasından kâfirlerle ortaklık yeni çıktı

Müslümanın Müslümana canı, malı, ırzı haram iken

Müslümanın Müslümana cihad adı altında kıyım yapması yeni çıktı

Âlimler peygamberlerin vârisleri gösterilirken

Dünyevi menfaatlerini dininden öne alan kukla âlimler yeni çıktı

Rasulullah, fakirlikle dini hayata hâkim kılmaya çalışmışken

Onun fakir hayatını anlatarak trilyonlar götüren vaaz memurları yeni çıktı

Rasululullah hâyâ imanın yarısı buyururken

Erkektir yapar, ben yaşamadım kızım yaşasın diyen ana babalar yeni çıktı

O çıktı, bu çıktı, şu çıktı derken

İslâm, bir kulağımızdan girip öbür kulağımızdan çıktı…

El hakir ü fakir ü pür-taksir Emre