Son günlerde “Duran Adam”
eylemleriyle durma sürecine girmiş olsa da, Türkiye’nin çeşitli yerlerinde
yapılan eylemler ve polisle yaşanan çatışmalarla Gezi Parkı olayları gündemde
kendisine yer bulmaya devam etmektedir. Özünde hükümete isyan niteliğini barındıran
ve olaylar ilerledikçe de ayyuka çıkan bu istek ve söylemler doğal olarak tüm
dünyanın dikkatini çekmiş ve özellikle Avrupa bu konuyu fazlasıyla gündeme
taşımıştır. Hatta bazı itibarlı yabancı yayın kuruluşları işi daha da abartıp,
Taksim’e geçici stüdyolar kurarak olayları yirmi dört saat canlı yayın yapmak
suretiyle aktarma yoluna dahi gitmişlerdir. Ayrıca olaylara birçok Avrupa
kentinde yapılan protesto yürüyüşleriyle destekte verilmiştir. Başlangıçta
ulusal medya diye tabir edilen ve hükümet yanlısı olarak bilinen yayın
organları meseleyi fazla gündem yapma taraftarı olamamışlar ve ufak çapta
haberler şeklinde vererek geçiştirme yoluna gitmişlerdir. Bu nedenle olayların
yayını konusu, eylemcilere ait birkaç yayıncı kuruluşun canlı yayınlarına kalmış
ve neredeyse bütün yabancı yayın kuruluşları bu kanalların haberleriyle
Türkiye’deki olayları dünyaya duyurmuşlardır.
Olayların fitilini; sabaha karşı
Gezi Parkı’nın Asker Ocağı Caddesi’ne bakan duvarın üç metrelik kısmının Taksim
Yayalaştırma Projesi kapsamında yıkılması ve dört-beş ağacın da taşınmak üzere
sökülmesi sonucu, Taksim Dayanışması gurubunun kırk-elli kişilik bir ekiple
eyleme başlaması ateşlemiştir. Sabah eylemcilerin sayısı artmış, BDP
Milletvekili Sırrı Süreyya Önder'in de destek verdiği grup, yıkım çalışmalarını
durdurmuştur. Bu gelişmenin ardından zabıta ve polis müdahalesinin başlamasıyla
İstanbul'daki olaylar hız kazanmıştır. Polisin sert müdahalesi sonrası ortalık
karışmış ve eylemler hızla diğer illere de yayılmıştır. Ankara, İzmir, Mersin,
İzmit, Konya, Manisa gibi pek çok kentte gösteriler yapılmıştır. Dördüncü gün
olayların iyice hızlanmasının ardından İstanbul 6. İdare Mahkemesi, Topçu
Kışlası Projesi hakkında yürütmeyi durdurma kararı vermiştir. Ancak gösteriler
durmamış ve hızla yayılarak 1 Haziran itibarıyla 48 ilde, 90'nın üzerinde
gösteri yapılmış ve ileriki günlerde bu eylemler daha da artarak devam
etmiştir.
Taksim ve Gezi Parkı ile ilgili
projeler, bunların hayata geçirilme süreci ve sonucunda ortaya çıkıp yurt
geneline yayılan eylemler son bir ayda yaşanan gelişmelerden ibaret değildir.
Aslında son bir ayda yaşananlar işin final kısmı olarak değerlendirilebilir. Bu
mücadele İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile hükümete karşı, Taksim Dayanışması
tarafından; 16 Eylül 2011 tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin oy
birliği ile Taksim Yayalaştırma Projesi’ni kabul etmesinin ve bu planın 4 Ocak
2012 tarihinde Anıtlar Kurulu tarafından onaylanmasının ardından sürekli olarak
verilmekteydi. Zaten hükümetin Taksim’le ilgili projelerinin kararının alınıp
onaylanmasının ardından kısa süre sonra kurulan (02.03.2012) Taksim Dayanışma
Bileşenleri Platformu (Taksim Dayanışması) ile mücadele örgütlü bir hale
getirilmiştir. Bu oluşum, aralarında Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi,
DİSK, KESK, İstanbul Tabip Odası, TKP, ÖDP, BDP, Halkevleri, Taksim Platformu,
NHKM ve çok sayıda derneğin bulunduğu geniş tabanlı bir oluşum olarak hayata
geçirilmiştir. Dolayısıyla Türkiye geneline yayılan ve hatta Avrupa’dan bile
çok ciddi desteğin verildiği bu olaylar öyle birden bire patlak vermiş,
Başbakanın kullanmış olduğu sert üsluba tepki olarak büyümüş olaylar değildir.
Çünkü bu eylemlerin bir yıldan fazla bir geçmişi vardır ve hükümetin Taksim
Projesi önünde büyük bir engel halini almıştır. Nitekim geçtiğimiz Aralık ayı
içerisinde kesilmeye başlanan ağaçlar bu gurubun baskılarıyla durdurulmuştur.
AKP’nin Taksim’i dönüştürme
projesine karşı bu oluşumun eylemleri yaklaşık bir yıldan bu yana devam
etmekteydi. Zaman zaman imza kampanyaları, bazen basın açıklamaları ve bazen de
küçük çaplı gösteriler şeklinde kendisini gösteren bu protestolar, Taksim
nöbeti eylemleriyle belli bir kesimin desteğini arkasına almayı daha önceden
başarmıştı. Meselenin bu noktaya gelmesinde elbette ki her iki tarafın Taksim’e
bakışları ve Taksim üzerinden yapmak istediklerinin rolü büyüktür. Taksim’in
komünist/sol kesim için önemi ortadadır. Zira Taksim Meydanı, bu kesimin
özellikle 1 Mayıs Bayramı adı altında yapmış oldukları ve büyük kalabalıkların
iştirak ettiği gövde gösterilerinin sembolü haline gelmiş bir meydandır. 1
Mayıs 1977 yılındaki olayların ardından kutsallaştırılmış bir mekân olmuş ve
aynı zamanda o gün olaylarda hayatını kaybedenleri anma da işin içine sokularak
bu kutlamaların yapılabileceği tek meydan haline getirilmeye çalışılmıştır.
Onların bu Taksim sevdasının asıl nereden kaynaklandığını ise Başbakan
Yardımcısı Bülent Arınç, milletvekili seçildiği Bursa’da yapmış olduğu
konuşmada (23.06.2013) açıklamıştır. Arınç; “Taksim’i mesken edinmişler, çünkü
Sincan’a veya Kazlıçeşme’ye gitmek yürek ister.” ifadeleriyle bu gurupların
Taksim ısrarını özetlemiştir. Bu yaklaşım doğrudur. Çünkü sol guruplar bu
toplumun marjinal kesimleridir ve toplum tarafından kabul görüp
desteklenmezler. Bu nedenle tepki görmeden rahatça hareket edebildikleri ve
büyük sayıları toplayıp gövde gösterisi yapabildikleri İstanbul gibi bir şehrin
göbeğindeki bir miting alanını kaybetmek istememektedirler. Bunun için Taksim
Dayanışması adı altında örgütlenip bir buçuk yılda yüzlerce irili-ufaklı eyleme
imza atmışlardır.
Tabii ki her liberal iktidar
döneminde hükümetin protesto edildiği ve hükümete karşı gövde gösterilerinin
yapıldığı, aynı zamanda bedelini hükümetlerin ödediği veya ödeyebileceği
provokasyonlara açık bir mekân konumunda olan Taksim’in yasaklanması bu iktidar
döneminde de kaçınılmaz olmuştur. Aynı gerekçelerle DP döneminden bu yana darbe
hükümetleri de dâhil olmak üzere bazı istisnalar dışında bu meydan sürekli
olarak gösteri ve mitinglere kapatılmak istenmiştir. AKP Hükümeti döneminde de
her 1 Mayıs aynı sorun yaşanmakta ve izin verilmese de büyük topluluklarla
polis karşı karşıya gelmekte ve gerginlikler yaşanmaktadır. 2008’de Türk-İş,
DİSK ve KESK 1 Mayıs’ı Taksim’de kutlamak için başvuruda bulunmuş, fakat
valilik izin vermemiştir. Buna rağmen 1 Mayıs’ı Taksim’de kutlamak için
toplananlar yoğun bir şekilde gaz ve su ile karşı karşıya kalmışlardır. 2009
yılının 1 Mayıs’ında DİSK ve KESK yeniden Taksim’de kutlama için girişimde
bulunmuş ancak yine izin verilmemiştir. Ancak bütün engellemelere rağmen
binlerce insan barikatları aşarak Taksim meydanına çıkıp 1 Mayıs’ı kutlamışlar
ve aynı zamanda yasağı kırmışlardır. 2010, 2011 ve 2012’de Taksim’de büyük
kalabalıkların katıldığı kutlamalar yapılmış ve 2012 yılında yapılan miting tamamen
hükümeti protesto mitingi halini almıştır. Bu nedenle 2013 yılında teknik
nedenler (inşaat durumu) gerekçe gösterilerek Taksim’de miting yapılmasına izin
verilmemiştir. Gerek İstanbul valisi ve gerekse başbakan, Taksim’de bundan
sonra da mitinge karşı olduklarını söylemişlerdir. Hatta başbakan 30.05.2013’te
TBMM AKP gurup toplantısında “Sizin illa da Taksim Meydanı demeniz, bana şunu
hatırlatıyor; ‘AK Parti iktidarına karşı biz bunu yapıyoruz’. Buradan bu
anlaşılır, başka bir şey anlaşılmaz” şeklinde konuşarak Taksim konusundaki
ısrarlara yönelik düşüncelerini ortaya koymuştur.
Taksim Meydanı’nın
yayalaştırılması projesiyle başlayan çalışmalara gelince; Taksim’in tamamen
yayalaştırılması Eylül 2011 tarihinde Büyükşehir Belediye Meclisi kabul
edilmiştir. Bu proje gerçekleştiğinde tüm trafik akışı Taksim’in altından
verilecektir. Bu konuda çalışmalar devam etmektedir. Ayrıca; Taksim Gezi
Parkı’nın yerine Topçu Kışlası inşası, AKM’nin yıkılıp yerine daha gösterişli
bir opera binasının yapılacak olması ve yapılması planlanan bir AVM ile
başbakanın “Teke Tek” programında açıkladığı cami inşası Hükümetin Taksim
üzerinde kapsamlı bir proje yürüttüğünü göstermiştir. Bu programda Erdoğan,
Taksim'deki camiyi, Maksim’in arkasındaki alana yapacaklarını, bölgedeki kiliseyi
de kamulaştırma yoluyla ortaya çıkaracaklarını söylemiştir. Erdoğan,
"Kilise meydana çıksın. Öbür tarafta cami ve bizim medeniyet anlayışımızın
çok açık net bir görüntüsü olur. Orada böyle bir güzelliği de
kazanabiliriz." şeklinde konuşmuştur.
Öncelikle Taksim’in
yayalaştırılması yani bütün trafiğin alttan verilmesi, altı boş olan bir
meydana yüz binlerle ifade edilen toplulukların toplanmasına teknik olarak
imkân vermeyecektir. Bununla beraber yapılması planlanan inşaatlar ve altı
boşaltılan bölgeler göz önünde bulundurulduğunda Taksim Meydanı’nın kullanım
alanı iyice daraltılarak gösteri ve mitingler için elverişsiz bir hale
gelecektir. Böylece bundan sonra Taksim Meydan’ında gösteri ve miting yapmak
olanaksız hale gelecektir. Zaten Hükümetin ortaya koyduğu projelerle hedeflenen
de budur. Yani Taksim Meydanı kavgasından ve oradaki mitinglerden kurtulmaktır.
Bunun için biri Anadolu yakasında ve biri de Avrupa yakasında olmak üzere iki
büyük miting meydanı hazırladıklarını Başbakan bizzat kendisi duyurmuştur.
Olaylar günlerce aralıksız olarak
devam ederek, yetmiş yedi ilde ve yüzden fazla yerde gösteri yapılır hale
geldi. Hükümet bu konuda geri adım atmasına ve bu konudaki dava sürecini
beklemeye ve dava lehlerine sonuçlansa bile konuyla ilgili son kararı halkın
vereceği ile ilgili sözlerine rağmen olaylar durmadı ve sonunda başbakanın
emriyle Taksim ve Gezi Parkı sert polis müdahalesi ile boşaltılana kadar bu
şekilde devam etti. Bugün geldiği nokta itibari ile olaylar henüz bitmemiştir.
Bir taraftan “Duran Adam” eylemleriyle daha sakin hale bürünmüşken, diğer
taraftan bir çok yerde polisle 2000-3000 kişilik guruplar halindeki
eylemcilerin karşı karşıya gelmesi sonucu çatışmalar devam etmektedir. Kısacası
bu eylemlerin etkisi bugün azalmış olsa da gerginliği henüz sona ermemiştir.
İşte bu verilerin ve bugün hala devam eden ve de daha devam edeceği görünen bu
eylemlerin ışığında bu olayları ve arkasındaki güçleri değerlendirecek olursak:
Öncelikle şunu belirtmek gerekir
ki; üçüncü dönemini yaşayan ve ustalık döneminde olup artık muktedir duruma
gelen AKP Hükümeti’nin on yıllık icraatı neticesinde üzerine sürekli vurulan
Ulusalcı yapı sinerek köşesine çekilmiştir ancak bu çekiliş, kendi
nesillerinden meydana gelen ve AKP’yi hedefe oturtan kindar bir gençlik oluşmasına
neden olmuştur. Olayların yönlendirme olması ve arkasındaki gücün etkisinin
varlığı bu gerçeği değiştirmez. Şartlar ne olursa olsun oluşan bu gençlik
kısmen de olsa ideolojik bir bakışla hareket etmektedir. Yani laikliği,
demokrasiyi ve ona bağlı olarak özgürlükleri kendi bekası için elzem olarak
görmektedir. Ancak dar bir bakışla da tehlikeyi İslami bir tehlike olarak
değerlendirmektedir. Onlara göre; başta başbakanın kendisi, sonra da mevcut AKP
hükümeti bu değerleri ortadan kaldırmak için gelmiştir ve atmış oldukları her
adım bu gayeye ulaşmak içindir. Hükümetin laiklik ve demokrasi söylemleri
onları hiçbir zaman tatmin etmemiştir ve bundan sonra da etmeyecektir. Çünkü
inanmamaktadırlar. Onlara göre karşılarında takiyye yapan bir diktatör vardır ve
bu yüzden bekaları tehlikededir. Bu bakış, eylemler sırasında meydanlarda
TOMA’lı, gazlı müdahaleye direnenler için böyle olduğu gibi, tencere-tava
çalarak onlara destek verenlerin bir kısmı için de böyledir. Zaten mesele bu
yüzden iki tane ağaç ya da bir park meselesinden hükümeti devirme boyutuna
varmıştır.
Hareket toplumsal bir harekettir.
Ancak bu toplumsal hareketin Türkiye’deki alt yapısı %30’lar civarındadır.
Bunun üstüne çıkması da beklenemez. Birçok parti ve guruptan meydana gelen bu
ulusalcı yapı, en güçlü olduğu dönemlerde bile bu değerin üstüne çıkmayı
başaramamıştır. Bu yüzden halk desteğinin artması beklenemez. Bu da hükümetin
kendisine yönelik meydana gelen böyle bir halk hareketinden kurtulmasını
sağlayan önemli bir unsurdur. Çünkü bu oranın karşısındaki çoğunluğun neredeyse
tamamı kendi yanındadır ve onlarla hareket etme ihtimali yoktur. Aksi takdirde,
bu coğrafyada kendisine yönelik halk hareketi başlatılan bir liderin ayakta
kalması oldukça zor bir hale gelmiştir.
Meselenin temelinde yukarıda
anlatmaya çalıştığımız gibi yaklaşık iki senelik geçmişi bulunan Taksim
meselesi yatmaktadır. Yaklaşık bir buçuk yıldır da iki taraf arasında bu mesele
ile ilgili bir mücadele yaşanmaktadır. Ulusalcı kesim Taksim Dayanışması adı
altında kurmuş olduğu komünist/sol bir örgüt üzerinden bu zamana kadar yapmış
olduğu yüzlerce faaliyetle destek arayışına girmiş ve ulusalcı tabanı hükümete
karşı örgütlemeyi başarmıştır. Olaylar hükümete karşı oluşan toplumsal bir
hareketin bir sonucudur ancak tamamen doğal olarak ortaya çıkmamıştır. Bu bir
buçuk yıllık örgütlenmenin bir sonucudur. Ulusalcı kesim bu konu üzerinden
hükümete karşı kin besleyen kendi tabanını örgütlemeyi başarmıştır. Bu da bu
zaman zarfında olmuştur. Yani olaylar Gezi Parkı’na ilk kazmanın vurulmasıyla
aniden patlak vermemiştir. Bu zaman zarfında ulusalcı kesim gardını alarak Gezi
Parkı’na ilk kazmanın vurulmasını beklemiş ve bunu gerçekleştirdiği örgütlenme
ile hükümet karşıtı bir gösteriye ve hükümeti devirmeye yönelik bir harekete
dönüştürmeyi başarmıştır. Başbakan Erdoğan’ın; “üç ay öncesinden büyük eylemler
olacağı konusunda istihbarat aldık” şeklindeki sözleri bu konuya açıklık
getirecek niteliktedir.
Hükümet ise Taksim konusundaki
projelerinde kararlı tavrından ödün vermeden hareket etmiştir. Bu konuda bu
zamana kadar yapılan eylemlere de kulak tıkayarak bildiği şekilde hareketine
devam etmiştir. Bu nedenle başbakan, Gezi Parkı konusunda ortaya çıkan
ayaklanmanın başında ortamı yumuşatma yoluna gitmeden bilindik ifadelerle sert
bir tavır ortaya koymuştur. Aksi bir davranış sergilemiş olsaydı, iki yıldır
sürdürdüğü Taksim kararlığına karşı daha işin başında geri adım atmış olacaktı.
O da bunu yapmadı ve kendisinden beklenildiği üzere sert açıklamalar yaparak
kararlı tavrını devam ettirdi. Ancak işin çığırından çıktığı da ortada
olduğundan, arkasından Başbakan Yardımcısı Bülent Arınç ile Cumhurbaşkanı
Abdullah Gül ortamı yumuşatma yoluna gittiler. Hatta Bülent Arınç özür
dileyerek bu hareketin etkisini kırmaya çalıştı.
Yukarıda da bahsetmeye çalıştığımız
gibi bu olaylar ve halkın bir kısmının vermiş olduğu destek, anlık bir tepkinin
ürünü değildir. Dolayısıyla bu da mesele üzerinde; yakın geçmişte yaşanan
siyasi anlaşmazlıkların neticesinde hükümete karşı bir Amerikan
yönlendirmesinden çok, ulusalcı statükonun örgütleyip harekete geçirdiği,
İngiltere ve Avrupa destekli bir hareket görüntüsünü vermektedir. Burada
örgütleyenler de, örgütlenenler de ulusalcılardır ve yıllardır yaşamış
oldukları baskıya karşı Gezi Parkı bahanesiyle başbakanı ve hükümeti hedef
alarak harekete geçmişlerdir. Destek verenler ise bütün Avrupa ülkeleridir ve
günlerce canlı yayınlar yaparak Avrupa’daki Türkleri de hükümete karşı harekete
geçirmişlerdir.
Muhalefetin iki partisinin bu
olaylara direk dâhil olmaması ise partiler açısından farklı gerekçelerden
kaynaklanmaktadır. MHP’nin sahip olduğu çizgi açısından bu olayların karşısında
durması kaçınılmazdır. Çünkü yıllarca komünizme ve komünistlere karşı mücadele
vermiş ve bu uğurda birçok can kaybı yaşamış bir partinin, şimdi kalkıp ta
onlarla aynı projenin içinde bulunması parti açısından tam bir intihar olurdu.
Bu nedenle olayların karşısında durmuştur. CHP ise bilinçli bir şekilde
olayların başlangıç aşamasından uzak tutularak, hareketin CHP odaklı bir
hareket olarak algılanmasının önüne geçilmiştir. Şayet aksi bir durum olmuş
olsaydı; hem hükümet bu meseleyi her zaman yaptığı gibi CHP üzerinden
değerlendirerek kolayca içinden çıkabilirdi, hem de katılım açısından bu kadar
geniş tabanlı bir hareket gerçekleşmemiş olurdu.
Cemaatin ve liberal kesimlerin
tepkisine gelince: Onlar bu süreçte hedeflerine Başbakan Erdoğan’ı
koymuşlardır. Başbakana karşı bu zamana kadar yapmadıkları eleştirileri
yapmışlardır ve sürecin sorumlusu olarak onu göstermişlerdir. Nitekim okyanus
ötesi mesajlarda bile “diktatör olmayalım, diktatörlükler kurmayalım” mesajları
ile uyarılmaya çalışılmıştır. Ancak bu doğrudur. Başbakan ortaya koymuş olduğu
kendinden emin tavırlar ve ötekini umursamayan davranışlarla bu sürecin
fitilini ateşleyerek ulusalcılar içerisinde hala faal olan bir damarı
uyandırmıştır. Cemaati ve liberal kesimi kızdıran husus budur ve bu yüzden
olayların ardından başbakanı hedef almışlardır. Başbakan hem bu eleştirilerin
etkisi ve hem de olayların her geçen gün büyümesi sebebiyle yargı süreci ve
halka sorma/plesbisit konularında söz vermek suretiyle ilk kez bir konuda geri
adım atmıştır.
Özellikle liberal kesimin bu
olayların yorumuna yönelik yapmış olduğu; “Türkiye ne zaman güçlense, ne zaman
bir huzur ortamına kavuşsa birileri bu olayların fitilini ateşler” yorumları
ise ciddiyetten uzak zırvalıklardan ibarettir. Türkiye gibi ABD’nin kuyruğuna
takılmış ve hem onun emperyalist emellerine malzeme olan hem de bizzat sömürüsü
altında olan bir ülkenin kendi başına belirleyebileceği bir hedefi ve de
üzerinde gidebileceği bir çizgisi olamaz. Türkiye düne kadar ulusalcılar eliyle
İngiliz sömürüsü altında olan, bugün ise liberaller üzerinden ABD sömürüsüne
geçmiş olan bir ülkedir. Yıllarca bu ikisinin çekişmesine sahne olmuştur ve
hala da belli hususlar üzerinde olmaya devam edecektir. Bu olayların ortaya
çıkması ve bu noktaya gelmesi de bu durumun bir ürünüdür.


Yorumlar
Henüz yorum yapılmamış