GEZİ PARKI OLAYLARI

İbrahim Er

Son günlerde “Duran Adam” eylemleriyle durma sürecine girmiş olsa da, Türkiye’nin çeşitli yerlerinde yapılan eylemler ve polisle yaşanan çatışmalarla Gezi Parkı olayları gündemde kendisine yer bulmaya devam etmektedir. Özünde hükümete isyan niteliğini barındıran ve olaylar ilerledikçe de ayyuka çıkan bu istek ve söylemler doğal olarak tüm dünyanın dikkatini çekmiş ve özellikle Avrupa bu konuyu fazlasıyla gündeme taşımıştır. Hatta bazı itibarlı yabancı yayın kuruluşları işi daha da abartıp, Taksim’e geçici stüdyolar kurarak olayları yirmi dört saat canlı yayın yapmak suretiyle aktarma yoluna dahi gitmişlerdir. Ayrıca olaylara birçok Avrupa kentinde yapılan protesto yürüyüşleriyle destekte verilmiştir. Başlangıçta ulusal medya diye tabir edilen ve hükümet yanlısı olarak bilinen yayın organları meseleyi fazla gündem yapma taraftarı olamamışlar ve ufak çapta haberler şeklinde vererek geçiştirme yoluna gitmişlerdir. Bu nedenle olayların yayını konusu, eylemcilere ait birkaç yayıncı kuruluşun canlı yayınlarına kalmış ve neredeyse bütün yabancı yayın kuruluşları bu kanalların haberleriyle Türkiye’deki olayları dünyaya duyurmuşlardır.

Olayların fitilini; sabaha karşı Gezi Parkı’nın Asker Ocağı Caddesi’ne bakan duvarın üç metrelik kısmının Taksim Yayalaştırma Projesi kapsamında yıkılması ve dört-beş ağacın da taşınmak üzere sökülmesi sonucu, Taksim Dayanışması gurubunun kırk-elli kişilik bir ekiple eyleme başlaması ateşlemiştir. Sabah eylemcilerin sayısı artmış, BDP Milletvekili Sırrı Süreyya Önder'in de destek verdiği grup, yıkım çalışmalarını durdurmuştur. Bu gelişmenin ardından zabıta ve polis müdahalesinin başlamasıyla İstanbul'daki olaylar hız kazanmıştır. Polisin sert müdahalesi sonrası ortalık karışmış ve eylemler hızla diğer illere de yayılmıştır. Ankara, İzmir, Mersin, İzmit, Konya, Manisa gibi pek çok kentte gösteriler yapılmıştır. Dördüncü gün olayların iyice hızlanmasının ardından İstanbul 6. İdare Mahkemesi, Topçu Kışlası Projesi hakkında yürütmeyi durdurma kararı vermiştir. Ancak gösteriler durmamış ve hızla yayılarak 1 Haziran itibarıyla 48 ilde, 90'nın üzerinde gösteri yapılmış ve ileriki günlerde bu eylemler daha da artarak devam etmiştir.

Taksim ve Gezi Parkı ile ilgili projeler, bunların hayata geçirilme süreci ve sonucunda ortaya çıkıp yurt geneline yayılan eylemler son bir ayda yaşanan gelişmelerden ibaret değildir. Aslında son bir ayda yaşananlar işin final kısmı olarak değerlendirilebilir. Bu mücadele İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile hükümete karşı, Taksim Dayanışması tarafından; 16 Eylül 2011 tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin oy birliği ile Taksim Yayalaştırma Projesi’ni kabul etmesinin ve bu planın 4 Ocak 2012 tarihinde Anıtlar Kurulu tarafından onaylanmasının ardından sürekli olarak verilmekteydi. Zaten hükümetin Taksim’le ilgili projelerinin kararının alınıp onaylanmasının ardından kısa süre sonra kurulan (02.03.2012) Taksim Dayanışma Bileşenleri Platformu (Taksim Dayanışması) ile mücadele örgütlü bir hale getirilmiştir. Bu oluşum, aralarında Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi, DİSK, KESK, İstanbul Tabip Odası, TKP, ÖDP, BDP, Halkevleri, Taksim Platformu, NHKM ve çok sayıda derneğin bulunduğu geniş tabanlı bir oluşum olarak hayata geçirilmiştir. Dolayısıyla Türkiye geneline yayılan ve hatta Avrupa’dan bile çok ciddi desteğin verildiği bu olaylar öyle birden bire patlak vermiş, Başbakanın kullanmış olduğu sert üsluba tepki olarak büyümüş olaylar değildir. Çünkü bu eylemlerin bir yıldan fazla bir geçmişi vardır ve hükümetin Taksim Projesi önünde büyük bir engel halini almıştır. Nitekim geçtiğimiz Aralık ayı içerisinde kesilmeye başlanan ağaçlar bu gurubun baskılarıyla durdurulmuştur.

AKP’nin Taksim’i dönüştürme projesine karşı bu oluşumun eylemleri yaklaşık bir yıldan bu yana devam etmekteydi. Zaman zaman imza kampanyaları, bazen basın açıklamaları ve bazen de küçük çaplı gösteriler şeklinde kendisini gösteren bu protestolar, Taksim nöbeti eylemleriyle belli bir kesimin desteğini arkasına almayı daha önceden başarmıştı. Meselenin bu noktaya gelmesinde elbette ki her iki tarafın Taksim’e bakışları ve Taksim üzerinden yapmak istediklerinin rolü büyüktür. Taksim’in komünist/sol kesim için önemi ortadadır. Zira Taksim Meydanı, bu kesimin özellikle 1 Mayıs Bayramı adı altında yapmış oldukları ve büyük kalabalıkların iştirak ettiği gövde gösterilerinin sembolü haline gelmiş bir meydandır. 1 Mayıs 1977 yılındaki olayların ardından kutsallaştırılmış bir mekân olmuş ve aynı zamanda o gün olaylarda hayatını kaybedenleri anma da işin içine sokularak bu kutlamaların yapılabileceği tek meydan haline getirilmeye çalışılmıştır. Onların bu Taksim sevdasının asıl nereden kaynaklandığını ise Başbakan Yardımcısı Bülent Arınç, milletvekili seçildiği Bursa’da yapmış olduğu konuşmada (23.06.2013) açıklamıştır. Arınç; “Taksim’i mesken edinmişler, çünkü Sincan’a veya Kazlıçeşme’ye gitmek yürek ister.” ifadeleriyle bu gurupların Taksim ısrarını özetlemiştir. Bu yaklaşım doğrudur. Çünkü sol guruplar bu toplumun marjinal kesimleridir ve toplum tarafından kabul görüp desteklenmezler. Bu nedenle tepki görmeden rahatça hareket edebildikleri ve büyük sayıları toplayıp gövde gösterisi yapabildikleri İstanbul gibi bir şehrin göbeğindeki bir miting alanını kaybetmek istememektedirler. Bunun için Taksim Dayanışması adı altında örgütlenip bir buçuk yılda yüzlerce irili-ufaklı eyleme imza atmışlardır.

Tabii ki her liberal iktidar döneminde hükümetin protesto edildiği ve hükümete karşı gövde gösterilerinin yapıldığı, aynı zamanda bedelini hükümetlerin ödediği veya ödeyebileceği provokasyonlara açık bir mekân konumunda olan Taksim’in yasaklanması bu iktidar döneminde de kaçınılmaz olmuştur. Aynı gerekçelerle DP döneminden bu yana darbe hükümetleri de dâhil olmak üzere bazı istisnalar dışında bu meydan sürekli olarak gösteri ve mitinglere kapatılmak istenmiştir. AKP Hükümeti döneminde de her 1 Mayıs aynı sorun yaşanmakta ve izin verilmese de büyük topluluklarla polis karşı karşıya gelmekte ve gerginlikler yaşanmaktadır. 2008’de Türk-İş, DİSK ve KESK 1 Mayıs’ı Taksim’de kutlamak için başvuruda bulunmuş, fakat valilik izin vermemiştir. Buna rağmen 1 Mayıs’ı Taksim’de kutlamak için toplananlar yoğun bir şekilde gaz ve su ile karşı karşıya kalmışlardır. 2009 yılının 1 Mayıs’ında DİSK ve KESK yeniden Taksim’de kutlama için girişimde bulunmuş ancak yine izin verilmemiştir. Ancak bütün engellemelere rağmen binlerce insan barikatları aşarak Taksim meydanına çıkıp 1 Mayıs’ı kutlamışlar ve aynı zamanda yasağı kırmışlardır. 2010, 2011 ve 2012’de Taksim’de büyük kalabalıkların katıldığı kutlamalar yapılmış ve 2012 yılında yapılan miting tamamen hükümeti protesto mitingi halini almıştır. Bu nedenle 2013 yılında teknik nedenler (inşaat durumu) gerekçe gösterilerek Taksim’de miting yapılmasına izin verilmemiştir. Gerek İstanbul valisi ve gerekse başbakan, Taksim’de bundan sonra da mitinge karşı olduklarını söylemişlerdir. Hatta başbakan 30.05.2013’te TBMM AKP gurup toplantısında “Sizin illa da Taksim Meydanı demeniz, bana şunu hatırlatıyor; ‘AK Parti iktidarına karşı biz bunu yapıyoruz’. Buradan bu anlaşılır, başka bir şey anlaşılmaz” şeklinde konuşarak Taksim konusundaki ısrarlara yönelik düşüncelerini ortaya koymuştur.

Taksim Meydanı’nın yayalaştırılması projesiyle başlayan çalışmalara gelince; Taksim’in tamamen yayalaştırılması Eylül 2011 tarihinde Büyükşehir Belediye Meclisi kabul edilmiştir. Bu proje gerçekleştiğinde tüm trafik akışı Taksim’in altından verilecektir. Bu konuda çalışmalar devam etmektedir. Ayrıca; Taksim Gezi Parkı’nın yerine Topçu Kışlası inşası, AKM’nin yıkılıp yerine daha gösterişli bir opera binasının yapılacak olması ve yapılması planlanan bir AVM ile başbakanın “Teke Tek” programında açıkladığı cami inşası Hükümetin Taksim üzerinde kapsamlı bir proje yürüttüğünü göstermiştir. Bu programda Erdoğan, Taksim'deki camiyi, Maksim’in arkasındaki alana yapacaklarını, bölgedeki kiliseyi de kamulaştırma yoluyla ortaya çıkaracaklarını söylemiştir. Erdoğan, "Kilise meydana çıksın. Öbür tarafta cami ve bizim medeniyet anlayışımızın çok açık net bir görüntüsü olur. Orada böyle bir güzelliği de kazanabiliriz." şeklinde konuşmuştur.

Öncelikle Taksim’in yayalaştırılması yani bütün trafiğin alttan verilmesi, altı boş olan bir meydana yüz binlerle ifade edilen toplulukların toplanmasına teknik olarak imkân vermeyecektir. Bununla beraber yapılması planlanan inşaatlar ve altı boşaltılan bölgeler göz önünde bulundurulduğunda Taksim Meydanı’nın kullanım alanı iyice daraltılarak gösteri ve mitingler için elverişsiz bir hale gelecektir. Böylece bundan sonra Taksim Meydan’ında gösteri ve miting yapmak olanaksız hale gelecektir. Zaten Hükümetin ortaya koyduğu projelerle hedeflenen de budur. Yani Taksim Meydanı kavgasından ve oradaki mitinglerden kurtulmaktır. Bunun için biri Anadolu yakasında ve biri de Avrupa yakasında olmak üzere iki büyük miting meydanı hazırladıklarını Başbakan bizzat kendisi duyurmuştur.

Olaylar günlerce aralıksız olarak devam ederek, yetmiş yedi ilde ve yüzden fazla yerde gösteri yapılır hale geldi. Hükümet bu konuda geri adım atmasına ve bu konudaki dava sürecini beklemeye ve dava lehlerine sonuçlansa bile konuyla ilgili son kararı halkın vereceği ile ilgili sözlerine rağmen olaylar durmadı ve sonunda başbakanın emriyle Taksim ve Gezi Parkı sert polis müdahalesi ile boşaltılana kadar bu şekilde devam etti. Bugün geldiği nokta itibari ile olaylar henüz bitmemiştir. Bir taraftan “Duran Adam” eylemleriyle daha sakin hale bürünmüşken, diğer taraftan bir çok yerde polisle 2000-3000 kişilik guruplar halindeki eylemcilerin karşı karşıya gelmesi sonucu çatışmalar devam etmektedir. Kısacası bu eylemlerin etkisi bugün azalmış olsa da gerginliği henüz sona ermemiştir. İşte bu verilerin ve bugün hala devam eden ve de daha devam edeceği görünen bu eylemlerin ışığında bu olayları ve arkasındaki güçleri değerlendirecek olursak:

Öncelikle şunu belirtmek gerekir ki; üçüncü dönemini yaşayan ve ustalık döneminde olup artık muktedir duruma gelen AKP Hükümeti’nin on yıllık icraatı neticesinde üzerine sürekli vurulan Ulusalcı yapı sinerek köşesine çekilmiştir ancak bu çekiliş, kendi nesillerinden meydana gelen ve AKP’yi hedefe oturtan kindar bir gençlik oluşmasına neden olmuştur. Olayların yönlendirme olması ve arkasındaki gücün etkisinin varlığı bu gerçeği değiştirmez. Şartlar ne olursa olsun oluşan bu gençlik kısmen de olsa ideolojik bir bakışla hareket etmektedir. Yani laikliği, demokrasiyi ve ona bağlı olarak özgürlükleri kendi bekası için elzem olarak görmektedir. Ancak dar bir bakışla da tehlikeyi İslami bir tehlike olarak değerlendirmektedir. Onlara göre; başta başbakanın kendisi, sonra da mevcut AKP hükümeti bu değerleri ortadan kaldırmak için gelmiştir ve atmış oldukları her adım bu gayeye ulaşmak içindir. Hükümetin laiklik ve demokrasi söylemleri onları hiçbir zaman tatmin etmemiştir ve bundan sonra da etmeyecektir. Çünkü inanmamaktadırlar. Onlara göre karşılarında takiyye yapan bir diktatör vardır ve bu yüzden bekaları tehlikededir. Bu bakış, eylemler sırasında meydanlarda TOMA’lı, gazlı müdahaleye direnenler için böyle olduğu gibi, tencere-tava çalarak onlara destek verenlerin bir kısmı için de böyledir. Zaten mesele bu yüzden iki tane ağaç ya da bir park meselesinden hükümeti devirme boyutuna varmıştır.

Hareket toplumsal bir harekettir. Ancak bu toplumsal hareketin Türkiye’deki alt yapısı %30’lar civarındadır. Bunun üstüne çıkması da beklenemez. Birçok parti ve guruptan meydana gelen bu ulusalcı yapı, en güçlü olduğu dönemlerde bile bu değerin üstüne çıkmayı başaramamıştır. Bu yüzden halk desteğinin artması beklenemez. Bu da hükümetin kendisine yönelik meydana gelen böyle bir halk hareketinden kurtulmasını sağlayan önemli bir unsurdur. Çünkü bu oranın karşısındaki çoğunluğun neredeyse tamamı kendi yanındadır ve onlarla hareket etme ihtimali yoktur. Aksi takdirde, bu coğrafyada kendisine yönelik halk hareketi başlatılan bir liderin ayakta kalması oldukça zor bir hale gelmiştir.

Meselenin temelinde yukarıda anlatmaya çalıştığımız gibi yaklaşık iki senelik geçmişi bulunan Taksim meselesi yatmaktadır. Yaklaşık bir buçuk yıldır da iki taraf arasında bu mesele ile ilgili bir mücadele yaşanmaktadır. Ulusalcı kesim Taksim Dayanışması adı altında kurmuş olduğu komünist/sol bir örgüt üzerinden bu zamana kadar yapmış olduğu yüzlerce faaliyetle destek arayışına girmiş ve ulusalcı tabanı hükümete karşı örgütlemeyi başarmıştır. Olaylar hükümete karşı oluşan toplumsal bir hareketin bir sonucudur ancak tamamen doğal olarak ortaya çıkmamıştır. Bu bir buçuk yıllık örgütlenmenin bir sonucudur. Ulusalcı kesim bu konu üzerinden hükümete karşı kin besleyen kendi tabanını örgütlemeyi başarmıştır. Bu da bu zaman zarfında olmuştur. Yani olaylar Gezi Parkı’na ilk kazmanın vurulmasıyla aniden patlak vermemiştir. Bu zaman zarfında ulusalcı kesim gardını alarak Gezi Parkı’na ilk kazmanın vurulmasını beklemiş ve bunu gerçekleştirdiği örgütlenme ile hükümet karşıtı bir gösteriye ve hükümeti devirmeye yönelik bir harekete dönüştürmeyi başarmıştır. Başbakan Erdoğan’ın; “üç ay öncesinden büyük eylemler olacağı konusunda istihbarat aldık” şeklindeki sözleri bu konuya açıklık getirecek niteliktedir.

Hükümet ise Taksim konusundaki projelerinde kararlı tavrından ödün vermeden hareket etmiştir. Bu konuda bu zamana kadar yapılan eylemlere de kulak tıkayarak bildiği şekilde hareketine devam etmiştir. Bu nedenle başbakan, Gezi Parkı konusunda ortaya çıkan ayaklanmanın başında ortamı yumuşatma yoluna gitmeden bilindik ifadelerle sert bir tavır ortaya koymuştur. Aksi bir davranış sergilemiş olsaydı, iki yıldır sürdürdüğü Taksim kararlığına karşı daha işin başında geri adım atmış olacaktı. O da bunu yapmadı ve kendisinden beklenildiği üzere sert açıklamalar yaparak kararlı tavrını devam ettirdi. Ancak işin çığırından çıktığı da ortada olduğundan, arkasından Başbakan Yardımcısı Bülent Arınç ile Cumhurbaşkanı Abdullah Gül ortamı yumuşatma yoluna gittiler. Hatta Bülent Arınç özür dileyerek bu hareketin etkisini kırmaya çalıştı.

Yukarıda da bahsetmeye çalıştığımız gibi bu olaylar ve halkın bir kısmının vermiş olduğu destek, anlık bir tepkinin ürünü değildir. Dolayısıyla bu da mesele üzerinde; yakın geçmişte yaşanan siyasi anlaşmazlıkların neticesinde hükümete karşı bir Amerikan yönlendirmesinden çok, ulusalcı statükonun örgütleyip harekete geçirdiği, İngiltere ve Avrupa destekli bir hareket görüntüsünü vermektedir. Burada örgütleyenler de, örgütlenenler de ulusalcılardır ve yıllardır yaşamış oldukları baskıya karşı Gezi Parkı bahanesiyle başbakanı ve hükümeti hedef alarak harekete geçmişlerdir. Destek verenler ise bütün Avrupa ülkeleridir ve günlerce canlı yayınlar yaparak Avrupa’daki Türkleri de hükümete karşı harekete geçirmişlerdir.

Muhalefetin iki partisinin bu olaylara direk dâhil olmaması ise partiler açısından farklı gerekçelerden kaynaklanmaktadır. MHP’nin sahip olduğu çizgi açısından bu olayların karşısında durması kaçınılmazdır. Çünkü yıllarca komünizme ve komünistlere karşı mücadele vermiş ve bu uğurda birçok can kaybı yaşamış bir partinin, şimdi kalkıp ta onlarla aynı projenin içinde bulunması parti açısından tam bir intihar olurdu. Bu nedenle olayların karşısında durmuştur. CHP ise bilinçli bir şekilde olayların başlangıç aşamasından uzak tutularak, hareketin CHP odaklı bir hareket olarak algılanmasının önüne geçilmiştir. Şayet aksi bir durum olmuş olsaydı; hem hükümet bu meseleyi her zaman yaptığı gibi CHP üzerinden değerlendirerek kolayca içinden çıkabilirdi, hem de katılım açısından bu kadar geniş tabanlı bir hareket gerçekleşmemiş olurdu.

Cemaatin ve liberal kesimlerin tepkisine gelince: Onlar bu süreçte hedeflerine Başbakan Erdoğan’ı koymuşlardır. Başbakana karşı bu zamana kadar yapmadıkları eleştirileri yapmışlardır ve sürecin sorumlusu olarak onu göstermişlerdir. Nitekim okyanus ötesi mesajlarda bile “diktatör olmayalım, diktatörlükler kurmayalım” mesajları ile uyarılmaya çalışılmıştır. Ancak bu doğrudur. Başbakan ortaya koymuş olduğu kendinden emin tavırlar ve ötekini umursamayan davranışlarla bu sürecin fitilini ateşleyerek ulusalcılar içerisinde hala faal olan bir damarı uyandırmıştır. Cemaati ve liberal kesimi kızdıran husus budur ve bu yüzden olayların ardından başbakanı hedef almışlardır. Başbakan hem bu eleştirilerin etkisi ve hem de olayların her geçen gün büyümesi sebebiyle yargı süreci ve halka sorma/plesbisit konularında söz vermek suretiyle ilk kez bir konuda geri adım atmıştır.

Özellikle liberal kesimin bu olayların yorumuna yönelik yapmış olduğu; “Türkiye ne zaman güçlense, ne zaman bir huzur ortamına kavuşsa birileri bu olayların fitilini ateşler” yorumları ise ciddiyetten uzak zırvalıklardan ibarettir. Türkiye gibi ABD’nin kuyruğuna takılmış ve hem onun emperyalist emellerine malzeme olan hem de bizzat sömürüsü altında olan bir ülkenin kendi başına belirleyebileceği bir hedefi ve de üzerinde gidebileceği bir çizgisi olamaz. Türkiye düne kadar ulusalcılar eliyle İngiliz sömürüsü altında olan, bugün ise liberaller üzerinden ABD sömürüsüne geçmiş olan bir ülkedir. Yıllarca bu ikisinin çekişmesine sahne olmuştur ve hala da belli hususlar üzerinde olmaya devam edecektir. Bu olayların ortaya çıkması ve bu noktaya gelmesi de bu durumun bir ürünüdür.


Yorumlar

    Henüz yorum yapılmamış

Yorum Yaz