KD: Demokrasi deyince zihninizde ne canlanıyor, birkaç cümle ile
anlatabilir misiniz?
Abdulaziz TANTİK: Batılı liberal sistemin iktidar etme biçimi
canlanıyor. Batı kendi karanlık çağından kurtulmak için bir özgürlüğe ve
özgüvene ihtiyacı vardı. Bunu liberal felsefede buldu. Ve bu felsefenin
oluşturduğu burjuva sınıfı iktidarı, siyaset etme biçimini kilisenin ve
feodalitenin elinden almak için demokrasi diye bir siyasal sistem inşa etti. Ve
bunu toplumsal sözleşmenin üzerine kurguladı. Kendi ifadeleri ile de bu kötünün
iyisidir. Çünkü bütün iktidar etme biçimleri bir şekilde kötüdür yargısı zaten
liberal felsefenin ana izleğidir.
KD: Uygulama vakıası açısından değil düşünce temeli açısından demokrasi
İslam ile sentez edilebilir mi?
Abdulaziz TANTİK: Düşünce temeli
açısından demokrasi Batılı felsefenin ve siyasi yaklaşımının dünya görüşünün
oluşturduğu bir şeydir. Bu yüzden İslam ile demokrasi arasında en ufak bir
temas dahi olamaz! Son dönemde İslam ve demokrasi tartışmalarında istişarenin
bu şekilde yorumlanması bir hatadır. İslam, taşıdığı ilahi olma vasfı ile zaten
bir başka şey ile sentezi mümkün olmayan bir dindir. Bu noktada günümüzde ciddi
çalışmalar yapılmıştır ve yapılmaya da devam edilmelidir. Ama şunun altını
çizmeliyim ki İslam kendi başına bir tamlığa işaret eder ve oluşturduğu ahlaki
yapı ile sorunlarını çözüme kavuşturur. Bu ilke asla unutulmamalıdır.
KD: Demokrasinin Batı ülkelerinde uygulandığı ama Doğu ülkelerinde
uygulanamadığı, uygulanmadığı için de insanların zihninde gerçeklik kazanmadığı
ve bu nedenle Müslümanların demokrasiye şüpheli gözlerle baktığı tezi sizce
doğru mu?
Abdulaziz TANTİK: Demokrasi
Batılı ülkelerde uygulanıyor. Çünkü buna uygun bir vasat var. Yani dünya
görüşlerine uygun bir kültürün ürünüdür demokrasi. Ve bu konuda bir mutabakat
söz konusudur. Ama İslam ülkelerinde ise bunun uygulanmasını zaten ne Batılı
ülkeler ne de iktidarları bunu istemektedir. Zaten seçimler de buralarda
göstermeliktir. Özellikle de yaşadığımız bu çağda algı yönetiminin temel unsura
dönüştüğü bir zeminde bir tercihten bahsetmek ne kadar doğrudur. Galip olanın
belirlediği bir yaşam kaybedenler için hep bir hüsran doğurur. Müslümanlar,
demokrasi yerine Müslüman ahlakını önceleyerek önce kendilerini değiştirmeli ve
kurumlaşmalarını da bu çerçeve içinde tanımlamalılar. Sorun Müslümanların kendi
sorunlarını kendi çözümleri çerçevesinde yorumlayamamalarıdır. Bu tez bir algı
operasyonu gibi durmaktadır.
KD: İslami bir yönetime ulaşmak için demokrasi vasıta olarak kullanılabilir
mi? Bunun pozitif ve negatif yönleri nelerdir?
Abdulaziz TANTİK: Sözleşme
İslami bakışın en önemli göstergesidir. Müslümanlar bulundukları ve yaşadıkları
toplumlarda ya da sistemlerde sözleşme temelinde kendileri kalarak bir ahitleşme
yapabilir ve insanların Müslümanlıkla buluşmalarına zemin hazırlayabilirler.
Bunun İslami bir iktidar getirmesi bir lütuf olarak değerlendirilmesi gerekir.
Bu çerçeve içinde demokrasinin hüküm-fermân olduğu bir yerde Müslümanlar kendi
meşru sınırları içinde bir konum alabilirler.
Bunun
pozitif ve negatif boyutlarını yukarıda ifade ettiğim çerçeve içinde
temellendirmeliyim;
Önce
pozitif boyutlarını sıralayalım:
1)
Bir barış ortamında
Müslümanlar kendilerini doğru bir şekilde ortaya koyduklarında önemli bir etki
oluştururlar ve insanlar dinin doğru bir uygulaması ile karşılaştıkları içinde
kabullenmeleri daha kolaydır. Bu noktada Müslümanlaşma tarihini dikkate
aldığımızda en önemli Müslümanlaşma hareketleri barış dönemlerinde ve ticari
faaliyet veya davet çalışmaları ile gerçekleşmiştir.
2)
İslami düşüncenin kendini
geliştirmesi ve kurumlaşabilmesi açısından da bu önemli bir konumu ihtiva eder.
Müslümanlar herhangi bir baskı altında olmayacakları için güçlerini ve
imkânlarını bu yola harcayarak önemli eşikleri aşabilme cehdi ve gayreti ortaya
koyabilirler.
3)
Bir örneklik geliştirerek
Müslümanların sosyal alanda birbirleri ile ilişkilerini toplumsal huzura
sunarak fiili daveti gerçekleştirme imtiyazı kazanırlar. Ve birbirleri ile
ilişkilerinin ahlaki mahiyeti birçok kişiyi cezp edecektir. Bu da davet
açısından önemli bir kazanımdır.
Şimdi ise
negatif boyutlarını da sıralayalım:
1)
Dünyevileşme kaygısı,
sorunu azalan Müslümanların kendilerini dünyevi kaygılara teslim etmeleri
kolaylaşabilir. Bunun örneklerini her tarihsel dönemde gözlemleyebiliriz.
2)
Uzlaşı kapısının aralanması,
dünyevileşmenin doğal bir süreci olarak mevcut durum ile uzlaşı arayışı ve dini
argümanlara dönüştürme çabası, hareketi yozlaştırmaya ve parçalamaya
başlayabilir.
3)
Siyasi entrikalar
üzerinden Müslümanların tevhidinin bozulması ve çatışma süreçlerinin başlaması…
Bu
maddelere muhakkak yeni maddeler de eklenebilir ama en genel bakış ile bu
tutumları öne alabiliriz sanırım. Ayrıca bu sorunların çözümü de Müslüman
ahlakının güçlü bir şekilde şahitlik makamında durabilmesine bağlıdır.
KD: Müslümanlar arasında giderek artan ‘’İslam ümmetinin bir olması’’
düşüncesini demokrasi ile gerçekleştirmek mümkün mü?
Abdulaziz TANTİK: İslam
ümmetinin birliğini demokrasi üzerine kurmanın mantığını anlamak biraz zor! Ama
kastınız siyasi birlik ise ister demokrasi ister bir başka yönetim tekniği ile
geliştirilsin bu önemli mi? Ama mevcut konumda bu tedrici mi yoksa devrimci bir
yol veya metot ile mi gerçekleştirilmeli diye soruyorsanız o zaman bu
kavramların doğru bir analizinin gerçekleştirilmesi gerektiğini ifade etmek isterim.
Müslümanların kendisini bir yol ve yönteme mahkûm etmesinin doğru olduğunu
düşünmüyorum. Çünkü bunu belirleyen şartlar her konum, durum ve coğrafya ile
kültürde farklılaşabilir. Bu yüzden her ümmetin parçası için aynı yöntemi
uyarlamaya çalışmak bir zulme dönüşebilir. Her ümmetin parçası için farklı ve
kendi koşullarına uygun bir yöntemin ihdas edilmesi elzemdir. Bunu da yapacak
olan ümmetin raşid, aydın ve ulemasıdır.
KD: Tunus’ta Nahda, Mısır’da ise İhvan hareketlerinin demokrasiyle olan
imtihanlarını nasıl değerlendiriyorsunuz?
Abdulaziz TANTİK: Bize
farklı seçenekler oluşturuyorlar. Hareket tecrübemize genişlik kazandırıyorlar.
Özellikle İhvan’ın ortaya koyduğu eylem ve düşünsel sağlamlık ümmete önemli bir
örneklik kazandıracaktır. Mevcut koşulların meşru zeminde dönüşümünü sağlamak
her zaman öyle kolay olmayacaktır. Nahda hareketi ise bize bazen feragat
etmenin ne kadar önemli olduğunu gösterdi. Burada belki temel nokta İslam’ın
temel ilkelerinin değişmez yapısının ne olduğu ile değişebilecek olan şeyin ne
olduğu konusunda bir netliğin ortaya konulması gerekmektedir. Ben şahsen bu iki
örneğin, ümmet olma noktasında önemli bir tecrübeyi içerdiklerini düşünüyorum.
KD: Demokratik değerlerin gelişmesi ile birlikte toplumun daha fazla
sekülerleştiği iddia edilmektedir. Türkiye’de Ak Parti’nin demokratik arenada
elde ettiği iktidar başarısı, bu yönü ile Müslümanların lehine mi, yoksa
aleyhine midir?
Abdulaziz TANTİK: Toplumun
sekülerleşmesi sorunu sadece demokratik değerlerle ilişkili değil sanırım.
Müslümanların buna teşne olmaları ile de alakalı bir durum. Yani Müslümanlar
para, kadın ve iktidar ile imtihan olduklarında kaybedeceklerini gördüler.
Bunun sebepleri üzerinde derin bir şekilde durmalıdırlar. Bence burada
Müslümanların son yüzyılda elde ettikleri eğitim ve bilgilenme süreçlerine
yönelik bir eleştiri de kaçınılmaz olmalıdır. Yani meselenin asıl önemli boyutu
biraz içerden bir sorundan kaynaklanmaktadır. Ama dışsal faktörler yok mu?
Elbette ki var!
Ak
Parti’nin iktidara gelme biçimi bir uzlaşı ile sağlanmıştır. Bu uzlaşı doğal
olarak bazı sorunları beraberinde taşıyacaktır. Bu noktada eleştiriyi harici
unsurlara yönelterek kendimizi dışarıda tutacaksak bu yanlış olacaktır ve
sorunu sadece katmerleştirir. Ama şunu da sormalı değil miyiz? Peki, bütün
şartlar kendi lehlerine olmasına rağmen Müslümanlar ne ortaya koydular.
İktidarı pekiştirme çabasının dışında… Şimdi eğri oturup doğru konuşalım; İktidar
hem bir avantaj hem de bir dezavantajdır. Yukarıda bunları maddeler halinde
sıralamıştım. Yani bence Müslümanlar kendi müktesebatlarını yeniden
değerlendirmeyi öne almalılar…
KD: Türkiye’de son dönemde başlayan sistem tartışmasını nasıl
değerlendiriyorsunuz?
Abdulaziz TANTİK: Müslümanların
sistem tartışmasını yapabilmeleri için sistem kavramının neye tekabül ettiğini
tam olarak idrak etmeleri şarttır. Ayrıca bir sistem analizi için mevcut sistem
analizinin doğru bir şekilde okumasını yapabilmeye bağlıdır. Belki de en
önemlisi Müslümanların kendi sistemlerinin neye tekabül ettiğine dair bir
bakışının olması gerektiğinin bilincinde olmalarıdır. Bugün artık bir şeyi çok
net anlamış olmalıyız ki Müslümanlar bilgi ve bilgilendirilme süreçleri
üzerinde yeterli düzeyde müdrik değiller. Kendi bilgi sistemleri ile ilişkileri
de çok sığ bir düzeydedir. Önce bu durumun aleyhten lehe çevrilmesi gerekir.
Sonuç
itibarı ile bir sistem tartışması ufuk açıcı olur. Bu gerekli ve sürdürülmesi
gereken bir tutum olarak kayıt altına alınmalıdır. Ama dediğim gibi bunu çok
ciddi ve doğru bir yöntemle oluşturabildiğimizde semeresini verebilir. Yoksa
yine kendimizi avutmak için başka bir sebep inşa etmiş sayılırız. Umarım ümmet
kendi ayakları üzerine yeniden dikilir ve dirilir. Kendi ruhunu inşa eder ve
tarihsel şartları aşan ahlaki yapısını yeniden kurarak varlığını insanlığa bir
muştu olarak serimler…


Yorumlar
Henüz yorum yapılmamış