Vahşi kapitalizmin
gaddarlığını ve zulmünü her alanda hissediyoruz. Özellikle iktisadi alanda bu
daha da barizleşiyor. Gizlenen ve teğet geçtiği söylenen ekonomik krizler
aslında ne gizli kalıyor ne de teğet geçiyor. Bunu sadece asgari ücretle
çalışanlar, dar gelirli işçiler ve hayatta kalma mücadelesi veren esnaf anlıyor
o kadar! Birçok zenginliğimize rağmen halkın bu denli yoksulluk çekmesinin ve
meydana gelen ekonomik krizlerin tek bir sebebi vardır ki, o da uygulanan
kapitalizmin iktisadi sistemidir.
Kapitalist iktisadi
sistemin üzerine kurulduğu 3 temel esas vardır. Bunlar;
1- İnsanın
ihtiyaçlarına oranla mal ve hizmetlerin azlığı yani insanın çeşitli ve değişen
ihtiyaçlarına karşı mal ve hizmetlerin yetersiz kalması problemi,
2- Üretilen mal ve
hizmetin değeri problemi,
3- Fiyat ve fiyatın
üretim, tüketim ve dağıtım süreçlerin de oynadığı rol.
Kapitalistlere
göre, insanın doyuma ulaştırması gereken ihtiyaçları vardır. Ancak bu
ihtiyaçlar kesin olarak maddidir. Yani kapitalistler maddi olmayan ihtiyaçları
dikkate almazlar. Eğer bir mal veya hizmete talep varsa, o mal ve hizmet toplum
ve birey için zararlı olsa dahi onda bir faydanın olduğunu kabul etmektedirler.
Faydası olan her malın bir değeri bulunmakta ve kapitalist iktisatçılar
arasında bunun nasıl takdir edileceği konusunda ihtilaflar bulunmaktadır. Yine
onlara göre mal veya hizmetin ne derecede faydalı olduğunun ölçüsü,
tüketicilerin bu şeye sahip olabilmek için ödemeyi kabul ettikleri fiyattır.
Fiyat onlara göre üretimi, tüketimi ve dağıtımı belirleyen doğal bir
mekanizmadır.
İnşallah bu
yazımızda biz, kapitalistlerin fiyatın üretim, tüketim ve dağıtım sürecinde
oynadığı rolü nasıl izah ettiklerini ve bunun nasıl bir çıkmaz olduğunu
anlatmaya çalışacağız.
Kapitalistlere göre
fiyat neyin üretilip üretilmeyeceğini, neyin tüketilip tüketilmeyeceğini ve
malın nasıl dağıtılacağını belirlemektedir. Üreticilerden hangilerinin üretim
alanına gireceğini, hangilerinin ise girmeyeceklerini belirler. Zira herkes
yüksek fiyatlı şeyleri üretmek isteyecektir. Aynı şekilde tüketicilerden
hangilerinin ihtiyaçlarının karşılanacağını hangilerinin ihtiyaçlarının doyuma
ulaştırılmadan kalacağını da yine fiyat belirler. Zira fiyatı yüksek olan malları herkes elde edemeyecektir. İnsanlar ellerindeki paraya göre
ihtiyaçlarını farklı mallardan karşılayacaklardır.
Bir malın üretim
maliyeti onun piyasaya arzı için temel belirleyicidir. Çünkü üreticiler düşük
maliyetli ve satış fiyatı yüksek olan malları üretmeyi daha kârlı
görmektedirler. İnsanlar ise düşük doğal olarak aynı kalitede olan düşük
fiyatlı malları talep edeceklerdir. İşte hem üreticinin hem de tüketicinin bu
eğilimleri fiyatla ölçülür. Kapitalistlere göre iktisadın iki temel konusu olan
bu eğilimlere arz ve talep denir. Arz; üretici tarafından piyasaya sunulan mal
ve hizmetler iken, talep; piyasanın talebi yani isteğidir. Nasıl ki fiyat
zikredilmeden talebin belirlenmesi mümkün değilse, aynı şekilde arzın
belirlenmesi de mümkün değildir.
İşte bu girift
ilişkiden dolayı arz ve talep, fiyat ile doğrudan bir ilişkiye sahiptir.
İnsanlar ucuz olan mallara rağbet edeceği için fiyat yükseldikçe talep düşer,
fiyat düştükçe talep artar. Arzda ise durum tam tersinedir. Fiyat yükseldikçe
arz artar, fiyat düştükçe arz azalır. Dolayısıyla kapitalistlere göre fiyat
mekanizması, toplumun bireylerine mal ve hizmetlerin dağıtılması için
kullanılan ideal bir yöntemdir. Zira onlara göre parayı veren düdüğü
çalacaktır!
Şimdi konuyu daha
detaylı olarak incelemeye çalışırsak fiyatın üretimi, tüketimi ve dağıtımı
yönlendirici olma özelliğini şu şekilde izah edebiliriz:
Üretimi yönlendirici olması açısından; herhangi verimli
bir emeği harcamaya veya insanı bir fedakârlıkta bulunmaya iten temel faktör, o
emek veya fedakârlığın maddi karşılığıdır. Yukarıda da bahsettiğimiz gibi
kapitalist iktisatçılar insanın ruhi veya manevi etkenlerle emek
harcayabileceğini kabul etmezler. Varlığını kabul ettikleri ahlaki etkenleri
ise maddi mükâfat alanına dâhil ederler. Onlar, insanın harcadığı emeklerin
ancak ihtiyaçlarını doyuma ulaştırmak ve maddi isteklerini karşılamak için
olduğunu sanırlar. Bu doyum ise insanların ya doğrudan doğruya ürettiklerini
tüketmeleri ile ya da başkaları tarafından üretilen mal ve hizmetleri sahip
oldukları parasal bir bedelle satın almaları yoluyla gerçekleşir. İnsan; ihtiyaçlarının
doyuma ulaştırılmasını, tümü olmasa bile büyük bir kısmını kendi emeğinin
diğerlerinin emekleri ile değiştirilmesi sayesinde gerçekleştirir. İnsan,
ihtiyaçlarının doyuma ulaştırılması için emeği karşılığında para alır ve sahip
olduğu para ile de mal ve hizmetleri elde eder. Yoksa insan, üretilen mala
ulaşabilmenin temel bir aracı olması için paraya sahip olmak istemez. Onun için
maddi karşılık (ki buna fiyat denir) insanı üretime yönlendirir. Dolayısıyla
fiyat, üreticilerin emeklerini harcamaları için bir etken olup üretime de sevk
eder. Zira insanın tüketebilmesi için üretmesi ve ürettiğinin karşılığında
tüketeceği mal ve hizmetleri alabileceği parayı kazanması gerekir.
Tüketimi yönlendirici olması açısından; insan,
ihtiyaçlarının tümünü karşılamak ister. Bu nedenle de ihtiyaçlarının tümünü
doyurmak için ihtiyaçlarını karşılayacak mal ve hizmetleri elde etmeye çalışır.
İnsanoğlunun her bir ferdine ihtiyaçlarını doyuma ulaştırma hürriyeti verilmiş
olsaydı insan, mallardan istediğini alıp tüketmekten kaçınmazdı. Fakat insan
soyunun tümü aynı isteğe yöneldiğinden bireyin ihtiyaçlarının doyuma
ulaştırılmasında belli bir sınır belirleme zorunluluğu ortaya çıkmıştır. Bu
sınır, kişinin emeğinin diğerlerinin emeği ile değişebildiği sınırdır. Yani
insanın kendisinin harcadığı güce karşı kazandığı nakit veya fiyatın sınırıdır.
Bundan dolayı fiyat, insanın kazanıp tüketmede kendi gelirine uygun olan
sınırda durmasını sağlayan ve doğal olarak ortaya çıkan bir kayıttır. Bunun
için fiyatın tespiti, insanın tatmin edilmesi gereken ihtiyaçlardaki rekabet
hâlini gözeterek bir kıyaslama ile önem sıralaması yapmayı gerekli kılar. Yani
zaruri olanı almaya daha az zaruri olandan vazgeçmeye zorlar. İnsanın tüketim
malları arasındaki bu tercihi yapmaya iten faktör ise yine fiyattır. Çünkü
insan gelirine göre harcama yapmaya ve ihtiyaçlarını sınırlandırmaya bu haliyle
mecburdur.
Dağıtımı yönlendirici olması açısından; tüketicilerin
gelirlerindeki farklılık her bireyin harcamalarının gelir miktarına göre
olmasını sağlar. Böylece kısıtlı gelire sahip olan bazı kimseler, tüketimlerini
bazı mallarla sınırlı tutarlarken, gelirleri kısıtlı olmayan kimseler ise
tüketimlerini belli mallarla sınırlı tutmazlar. Bazı malların fiyatlarının
yükselmesi ve inmesi, bazı kimselerde bu fiyatın parasal karşılığının olması ve
bazılarında da olmaması sonucunda fiyat mekanizması, menfaatlerin tüketicilere
dağıtılmasını düzenleyen bir faktör hâline gelir. Mal ve hizmet onu almaya gücü
olanlar arasında bu şekilde dağıtılmış olacaktır. Kapitalistlere göre onu
almaya gücü olmayanlara yapacak bir şey yoktur. Zira onlar üretime yeterince
katkı sunmuş olsalardı, fiyat mekanizması gereğince tüketecekleri mal ve
hizmeti almaya yeterli gelirleri olurdu. Eğer bu güçleri yoksa ya tembellik
ederek üretime katkı sunmamışlardır ya da belirli zafiyetleri nedeniyle
üretimden geri kalmışlardır. Ancak sebep her ne olursa olsun bu bireyin
sorunudur.
İşte tüm bunlardan
dolayı kapitalistlerin gözünde fiyat iktisadın temel ögesidir, ekonomik
sistemin köşe taşıdır. Fiyat, tüketici ile üretici arasında hem bir köprü, hem
de tüketimle üretim arasındaki denge unsurudur. Adeta mekanik bir süreç gibi
görülen bu mekanizma, onlara göre doğal hâllerde her zaman geçerlidir.
Kapitalistlere göre
fiyatın üretim, tüketim ve dağıtımı düzenleyen bir mekanizma olduğunun izahı bu
şekildedir. Oysaki bu düşünce derinlemesine incelendiğinde birçok bakımdan
tutarsız olduğu ortaya çıkacaktır. Bu tutarsızlıkları şu şekilde sıralamak mümkündür.
1- Kapitalist
iktisatçılar fiyatın üretimi yönlendiren bir faktör olduğunu, çünkü insanı
herhangi bir emek harcamaya iten şeyin ona karşılık alacağı maddi değerler
olduğunu söylerler. Bu düşünce
gerçekler ile bağdaşmamaktadır. Zira insanları bir şey yapmaya ya da üretmeye
iten tek sebep onun karşılığında elde edeceği maddi kıymetlerdir değildir.
İnsanlar bazen bir övgüye mazhar olmak, bazen Allah’ın sevabını elde etmek,
bazen de vefa göstermek için de üretebilirler. İnsanın fıtratı gereği
ihtiyaçları, sadece maddi ihtiyaçlar değildir. İnsanın ruhi ve ahlaki
ihtiyaçları da bulunmaktadır. Örneğin; bazen insan, ruhi ve ahlaki
ihtiyaçlarını tatmin etmek için cömertlik yapmak suretiyle maddi ihtiyaçları
tatmin için harcayacağı paradan daha fazla harcamada bulunabilir. O halde
insanı üretime yönlendiren şey yalnızca fiyat değildir. Bu, fiyat olabildiği gibi diğer şeyler de olabilir. İnsanlar maddi
bir karşılık beklemeden bir cami inşaatında ya da muhtaç bir kişiye yardım
etmek arzusuyla da çalışabilirler. Bu ve benzeri üretim alanlarında üretime
yönlendiren etken fiyat değildir. Ayrıca maddi karşılığın kendisi de fiyatla
sınırlandırılmaz, zira bu karşılık başka bir mal ve hizmet olabilir. Bu sebeple
üretime sevk eden tek şeyin fiyat olduğunu söylemek ve öyle görmek doğru
değildir.
2- Servetin,
bireylere dağıtılması için tek mekanizmanın fiyat olması kapitalist iktisat
sisteminin belirlediği en garip şeydir. Onlara göre fiyat, insanı sahip olmak
ve tüketmekte kendi gelirine göre uygun bir sınır belirlemeye zorlayan güçtür.
Fiyat, her bireyin tüketimini gelirlerinin sınırları içine hapseder. Böylece
fiyat, bazı mallar için yükselmesi bazıları için düşmesi ve paranın bazılarında
çok bazılarında ise az bulunmasıyla servetin tüketicilere dağıtım mekanizmasını
belirler. Dolayısıyla her bireyin, memleketin servetinden alacağı pay temel
ihtiyaçları oranında olmaz. Tam tersine mal ve hizmetlerin üretiminde onların
değerine katkıda bulunduğu oranda yani sahip olduğu araziye, sermayeye, yaptığı
işe göre veya proje üretimine karşılık olarak ortaya çıkar.
3- Fiyatın, dağıtımı düzenleyici olmasının bir ilke hâline
getirilmesinden dolayı kapitalist iktisadi sistem, mal ve hizmetlerin üretimine
katkıda bulunmayan kimselere yaşam hakkı tanımamaktadır. Onlara göre zayıf
yaradılışlı olduğu için mal ve hizmet üretimine katkıda bulunamayan veya
sonradan zafiyete uğrayan kimseler üretime katkı sunmadığından dolayı
tüketimden pay almayacaklardır. Zorunlu ihtiyaçlarını dahi karşılayamayan bu
insanların yaşama hakkı olmayacaktır. Çünkü böyle kimselerin memleketin
servetinden ihtiyaçlarını karşılayacak şeye sahip olma hakları yoktur. Aynı
şekilde malı ile tok olmak, egemen olmak ve nüfuzlu olmak ancak bunlara güç
yetirebilecek yaratılışa veya başka bir yoldan elde etme yeteneğine sahip, bedenen
ve aklen kuvvetli kişilerin hakkıdır. Zaten maddi değerlere yönelik eğilimleri
kuvvetli olan kişilerin daha çok servete sahip oldukları açıktır. Manevi
nitelikleri ve ruhi eğilimleri kuvvetli olanlar ise servete daha az sahip
olurlar.
Böylece daha çok servete
sahip olmak yani daha çok üretmek, ahlaki ve ruhi değerlerden uzak kalmayı ve
maddi hayatı esas almayı gerektirir. Kapitalist iktisat sistemine inanan ve onu
tatbik eden memleketlerdeki durum; hayattan ahlaki ve ruhi unsuru uzaklaştırıp
hayatı maddi ihtiyaçların doyumunu sağlayan araçların elde edilme mücadelesi
kabul eden ve fiilen böyle bir maddi hayatın yaşandığı durumdur. Dolayısıyla
iktisadi sistemi kapitalizm olan memleketlerde sermaye vurguncularının hâkim
olduğu ve üreticilerin tüketiciler üzerinde hâkimiyet sahibi olduğu
gözlenmektedir. Keza insanlardan küçük bir azınlık, petrol, otomobil, ağır
sanayi fabrikaları vs. gibi büyük şirketlerin sahipleridirler ve bu ürünlere
istedikleri fiyatı koyup satmaktadırlar.
Bu vahşi iktisadi
sistem sadece küçük bir azınlığı zengin yapmakta ve bugün dünya üzerinde
milyonlarca insanın evsiz barksız, aç susuz yaşamasına ve her gün binlerce
insanın sırf bu saiklerden dolayı ölmelerine sebep olmaktadır. Kapitalizmin
iktisadi sisteminin bu acımasızlığı, zaman zaman birtakım yamaların yapılması
girişimlerine yol açmıştır. Bazı iktisatçılar millî ekonomiyi ve tüketiciyi
korumak, bazı malların tüketimini azaltmak ve tekelcilerin gücünü sınırlamak
için birtakım özel durumlarda fiyatları sınırlandırmak amacıyla devlete
müdahalede bulunma hakkı tanımışlardır. Üretimin düzenlenmesinde devletin idare
ettiği genel projeler tesis edilmiştir. Fakat bu yamama girişimleri ve
benzerleri, ekonomik sistemin temel -ekonomik hürriyet- düşüncesine zıt
olmasına rağmen belli şart ve hâllerde hep var olagelmiştir. Buna karşın
bireycilik ekolünü benimseyen iktisatçıların çoğu bu düşünceye
katılmamışlardır. Zira onlara göre, “Fiyat mekanizması devletin hiçbir
kontrolüne ihtiyaç duymadan üreticilerin çalışmaları ile tüketicilerin çalışmaları
arasında homojenliği gerçekleştirmek için tek başına yeterlidir.” Fakat müdahale taraftarlarının bu
yamalı çözümleri ancak belli şart ve durumlarda ortaya çıkar. Buna rağmen bu
şart ve durumlarda bile servetin bireylere dağılışı, bütün bireylerin tüm ihtiyaçlarının
bütünüyle tatminini gerçekleştirecek şekilde sağlanamaz.
Böylece mülkiyet
hürriyeti anlayışı ve fiyatı servetin dağılımı için yegâne araç yapma
düşüncesine dayalı olarak kurulan kötü dağıtım şekli kapitalist ekonomik
sistemin uygulandığı her toplumda yoğun olarak bulunmaktadır. Amerika’da
görülen her Amerikalının servetten bütün ihtiyaçlarını bütünüyle karşılayacak
ve diğer ihtiyaçlarını da doyuma ulaştırabilecek kadar bir şeylere sahip
olması, ülkenin zenginliğinin bol olması nedeniyle bireyleri bütün
ihtiyaçlarını ve bazı lüks ihtiyaçlarını doyuma ulaştırma sınırına taşımıştır.
Yoksa her bireyin kazancı üretimine katıldığı mal ve hizmetlerin değerinin bir
karşılığı değildir. Ayrıca fiyat mekanizmasının dağıtımı sınırlayıcı bir şey
olarak düşünülmesi, Batı’daki kapitalist tekellerin ülke sınırlarının dışına
yayılıp hammadde elde etmelerine ve ürettiklerini satacakları pazarlar
aramasına sevk etmiştir. Bugün dünyanın acısını çektiği sömürgecilik, nüfuz
alanları, iktisadi savaşlar ve bu tekelleşmiş şirketlerin tümü, fiyatı servetin
dağıtıcısı yapmanın bir sonucudur. Böylece bu temeller üzerinde dünyanın
servetleri kapitalist vurguncuların tekellerinde toplanır. Bütün bunlar
kapitalist ekonomi sisteminin belirlediği yanlış esasların uygulamaya geçirilmesinden
kaynaklanır.
Bugün toplumlarda
oluşturduğu tahribat ve tıkanmışlığından dolayı kapitalizm ideolojisi, kendi
koyduğu esasları hiçe saymak zorunda kalmaktadır. Çiğnenen esasların başında
ise iktisadi fikirler yer almaktadır. Dünya artık bu fasit iktisadi sistemle
bir yere gidemez. Kapitalizmin ortaya çıkardığı krizler onun doğasından
kaynaklanmaktadır. Muhakkak ki insan fıtratına aykırı olan sosyalizm kendi
kendini yıktığı gibi, yakın gelecekte aynı şekilde insan fıtratına aykırı olan
kapitalizmde hak ettiği çöplüğe gidecektir. Çünkü bu fasit sistemden razı olan
ve bekasını koruyan sadece küçük bir azınlık bulunmaktadır.


Yorumlar
Henüz yorum yapılmamış