İLAHİYAT FAKÜLTELERİ NE YETİŞTİRİYOR?

İlyas Kösem

“Deizm Allah’a imanda samimi insanların yoludur.”

“İki yüz elli, hadi bilemediniz üç yüz elli ahkâm ayetinin lafzî anlam sınırları dâhilinde, miladi 632 yılından kıyamet gününe kadar dünya üzerinde ortaya çıkacak bütün beşerî, içtimai, hukuki, iktisadi olaylar ve sorunların çözüleceğini savlamak, Allah’ın biz müminlere bahşettiği akıl nimetiyle alay etmek değildir de nedir? Bundan da öte, Kur’an’daki birçok hukuki içerikli ayeti bugünkü hayat tecrübemiz içerisinde bir kez dahi tatbik etmediğimiz, üstelik tatbik ihtiyacı hissetmediğimiz, dahası bundan hiçbir rahatsızlık da hissetmediğimiz hâlde, sadece bizi ve bizim gibi düşünenlere tarihselci demek, gayr-i ahlakilik değil midir?”

“Âdem’in babası kimdi diye soruyorum ara sıra ya. Âdem’in babası da mı var diyorlar. Var ya Kur’an söylüyor. İnsan suresinin 2. ayeti Âdem’in babasının olduğunu söylüyor. Öyle ya! Herhalde toprak değildi!”

“…Hayır, hayır arkadaşım! 1400 sene öncesindeki bir adama hitap ediyor. 1400 sene öncesinin Mekke ve Medine’sinin sokağına hitap ediyor. Sana hitap etmiyor… Bugün Kur’an’ı okuyup da dinden çıkan bir sürü insan tanıyorum…”

“Saltanatçı ve Hilâfetçi güruhun Muaviye’den feyz alarak inşa ettiği egemen dinsel paradigmanın dışına çıkıp İslâm’ın doğuşuna ve milli mücadeleye yalın bir bakışla bakmayı başarabilenler, Hz. Muhammed ve büyük Atatürk arasındaki şaşırtıcı ve inanılmaz benzerlikleri mutlaka göreceklerdir.”

Evet, “İlahiyat Fakülteleri Ne Yetiştiriyor?” başlığımızın cevabı, yukarıda sıraladığımız, ilahiyatçılara ait sözlerde cevabını bulmuş görünüyor. Yukarıda sıralanan sözler ve bu sözlere muadil binlerce söz ve tavrı ilahiyatçıların hayatında müşahede edebilmemiz mümkün. Bu sözlerin sahiplerinin çoğu ilahiyat fakültelerinden profesörlük unvanı almış. Söz sahiplerinin ismini “şahıslardan ziyade düşünceleri-zihniyetleri” tartışmak ilkesinden ve söz konusu zihniyetin/camianın salt bu kimselerden müteşekkil olmamasından dolayı zikretme gereği duymuyorum. Tabii ki içlerinde profesör olmayıp Ezher mezunu olanı da var. Şunu da insaf ederek hatırda tutuyoruz; İlahiyat hoca ve öğrencilerinin tamamını temsil etmiyor bu sözler ve sahipleri. İlahiyatta hoca ve öğrenci olup bu zihniyetten uzak, kendisini koruyabilmiş kimseler de var. Ancak onların korunmaları genellikle ilahiyat sayesinde değil alternatif okuma ve tedris süreçlerinden geçtiklerinden dolayıdır.

“İlahiyat Fakültelerinde Ne Yetişiyor?” sorusunun cevabını, ilahiyat okumuş bir kimse olarak vakıaya mutabık bir şekilde ortaya koyabileceğime inanıyorum. Bu yazıda ilahiyat fakültelerini/camiasını, kronoloji ve akademik çerçeveden ziyade “anlayış” ve “yaşayış” üzerinden bir değerlendirmeye tâbi tutacağım. Yani bu camianın yaptığı gibi salt akademik(!) bir perspektiften değil pratiğe bakan yönüyle yaklaşacağım meseleye.

Bilindiği üzere kültürün insan düşüncesi ve tavrı üzerinde birinci dereceden etkisi vardır. Kişi hangi kültür havzasında yetişmiş, hangi kültürden etkilenmişse, o yönde bir düşünme ve yaşama eğilimi gösterecektir. Bu gerçeği anlamadan ilahiyat ve ilahiyatçıları anlamamız mümkün değildir. Zira ilahiyat fakültelerine hâkim olan kültürün ilahiyatçıların bakış açıları ve düşünme tarzları üzerinde ciddi etkileri vardır ki o kültür de Batı’nın laik-seküler bakışıyla şekillenmiştir. Bu bakıştan mütevellit ilahiyatçılar dini anlamaya çalışmaktan ziyade, anlamlandırmaya çalışırlar. Dine göre pozisyon almaktan ziyade dini kendilerine göre konumlandırmaya çalışırlar. Dini mevcut düzeni-gidişatı düzeltmeye çalışmak için ele almak yerine, mevcuda uyarlamak için ele alırlar. Her şeyin lafı edilir ancak mevcut kötü vakıayı düzeltmek için hiçbir şey yapılmaz. Yeni ve şu an olana olan hayranlıkları onları eski ama gerçek ve olması gereken şeylere karşı lakayt hâle getirmiştir. Bu hususla ilgili anısal ara bir dipnot: İlahiyatta okurken İslâmi bir camiaya mensup kardeşlerimiz fakülte girişine bir kitap standı açmışlardı. Kitaplar İslâmi kitaplardı ve içerisinde merhum Seyyid Kutub’un Fi Zilal’il Kur’an isimli tefsir seti de vardı. Öğle molasıydı. Ben de kitaplara göz atıyordum. O sırada ilahiyatta doçent olan bir hocamız standın yanından geçerken kitaplara bakmak için durdu ve biraz göz gezdirdikten sonra şunları söyledi: “Hâlâ bu kitapları mı okuyorsunuz? Biz de okuduk bunları ancak artık bunların zamanı değil, millet (kâfirleri kastederek) çok ilerledi çok...” Bunları söylerken daha çok okumamızı ya da o yazarları dahi aşıp Ku’ran ve Sünnet merkezli daha ciddi okumalar yapmamızı istemiyordu. Bizden istediği mevcuda güzelce(!) eklemlenip geçmişi unutmaktı. Yeter mi bu örnek ilahiyatlarda ne yetiştiğini anlamak için! Bu ve buna benzer onlarca hatta yüzlerce örnek sadece benim okuduğum yıllarda, tecrübe ve müşahede ettiğim zaman diliminde gerçekleşti.

İlahiyat fakültelerini ve ilahiyatçıları daha net anlamak için meseleyi birkaç alt başlıkta ele almaya çalışalım:

1- Hâkim Zihniyet

Şunu belirtelim ki Türkiye’deki ilahiyat fakültelerinin tamamı birkaç nüans olsa da aynı içerik ve zihniyete sahiptir. Ankara İlahiyat gibi daha modernist-liberal addedileninden Erzurum İlahiyat gibi daha muhafazakâr addedilenine kadar hepsi neredeyse temelde aynı bakış açısına sahiptir. Sadece bizde değil Tunus’taki Zeytune ve Mısır’daki Ezher gibi kadim geçmişleri olan İslâmi üniversitelerde de durum farklı değildir. İhtilaf fürudadır!

Hepsi aynıdır diyorum çünkü hepsine egemen olan zihniyet-fikir; bu dinin salt akademik bir çerçeveye indirgenmiş olmasıdır. Kürsülerde her şey tartışılır ancak maalesef hiçbir şeyin hayat ile bağı kurulmaz. Hayati meseleler olarak ele alınan meseleler bireyi aşmayan meselelerdir. Karşımızda bireyi dahi inşa etmekten aciz bir ilahiyat vardır. Hatta bireyi ıslah etmekten öte ifsat eden bir yer hâline gelmiştir. İlahiyat fakülteleri ve ilahiyatçılara bireyleri dine karşı cesur ve laubalileştiren bir zihniyet hâkimdir. Henüz daha ilahiyata başladığı ilk senesinde ne hadis ne tefsir ne de fıkıhta mukaddem ilimlerden olan bunların usulünden haberi olmayan genç kardeşimiz İmam Buhari’yi, İmam Şafii’yi, İmam Ebu Hanife’yi eleştirmeye başlamaktadır. Acı olanı, bunların hepsini eleştirdiği imamların kıyısına dahi ulaşamayan hocalarından öğrenmektedir. Elbette eleştiri gereklidir ancak bir kimse cahili olduğu bir konuda kiminle neyi tartışabilir! Hele ki yapılan eleştiriler ıslah ve inşa etmekten ziyade ifsat ve itham etmek üzerine mebni ise… Kısacası ilahiyat ve ilahiyatçılara hâkim olan zihniyet “âlemi kelam etme” teorik ve hermenötik zihniyetidir.

2- Hâkim Kültür

İlahiyat fakültelerine hâkim olan kültür laik-seküler kültürdür. İslâmi ilimlerin de tedris edilmesine mukabil bu dediklerim tuhaf karşılanabilir. Ancak maalesef ki İslâm da dahil her şey ilahiyat fakültelerinde laik-seküler esas üzerinden ele alınmaktadır. Şöyle ki laik-seküler anlayış “dinin hayattan ayrılması” esasına mebnidir. Din ayrı, dünya işleri ayrıdır. Biri uhrevi diğeri dünyevidir. Biri diğerinin alanına müdahale edemez. Buradan hareketle din adına ne konuşulacaksa hayattan-devletten-toplumdan ayrı konuşulur. Beraber konuşulsa dahi her birinin hükmettiği alan farklıdır. Batı teolojisi ve toplumuna egemen olan bu laik-seküler kültür ilahiyata da egemendir. İster Ezher olsun isterse bizdeki başka bir ilahiyat olsun durum budur. Örneğin tamamen amellerle ilgili pratiğe dönük olan şer’î hükümlerin ele alındığı fıkıh derslerinde (İslâm’da ceza hukuku, muamelat vb.) dahi meseleler salt teoriye indirgenir, hayatla bağı koparılır; bunların şu an tatbik edilmediğinden, dolayısıyla tatbik edilmesi için çalışılması gerektiğinden bahsedilmez. Bunların tıpkı namaz, oruç, zekât ve hac gibi şer’î hükümler olduğu, bağlayıcılık hususunda farklarının olmadığı en nihayetinde bunların da Allah’ın hükümleri olduğu ve tüm Müslümanları bağlayıcı olduğu üzerinde pek durulmaz hatta hiç durulmaz. Bunlar sadece tarihî birer veri gibi ele alınır, konuşulur, tartışılır ve ders biter! Dersten geriye sadece kültürün biraz daha artması kalır. Yoksa ne Allah’ın dini üzere titreme, ne de bu dini hayata egemen kılma bilinç ve kararlılığı kalmıştır derslerden. Konuşuldu, tartışıldı ve bitti. Dört duvarın dışına, insan ilişkilerine egemen kılınmak için öğrenilmiyor ya din, konuştuk yeter daha ne olacak! İşte bu laik-seküler anlayıştan kastettiğimiz şeydir. Müslümansınız ama aynı sömürgeci kâfir Batı gibi dininizle hayatınızın arasını açıyor ve birbirinden koparıyorsunuz. Her meseleye bu temel üzerinden yaklaşıyorsunuz. En pratik meseleler dahi bugünü inşa etmek için ele alınmıyor. Ancak ilahiyatçılar tarafından edebiyat boyutunda büyüleyici, alayişli cümleler kuruluyor. Batılı oryantalistlerin düşüncelerinden mülhem fikirlerini orijinal, yeni, ilk defa kendileri ortaya atmış gibi görünmeye çalışıyorlar, ancak bilenler için taklit ettiklerini tekrar eden birer mukallitten ibarettirler. Yeni bir şey ortaya koyma hevesleri onları mahvetmiş durumda, hoş koyamıyorlar da zaten… Yaptıkları şey Batı muhteviyatına sahip düşünceleri İslâmi forma sokmaya çalışmaktan ibaret. Oysa gerçekler eski oldukları için terkedilemezler. Gerçi gerçekler eskimez ki!

3- Hâkim Duruş

İlahiyat fakültelerine hâkim olan tavır ve duruş “geçmişe söv şimdiyi öv” tavır ve duruşudur. Öyle ki geçmiş zalimlerden, yönetimlerin kötü uygulamalarından, ulemanın yanlışlarından bahsederler ancak günümüz gayri İslâmi sistemlerine ciddi hiçbir eleştiri yapmazlar. Yapsalar dahi bunu şer’î endişelerinden değil, daha iyisini düşündüklerini düşünmelerinden dolayı yapıyorlar genelde. Bu sistemlerin sökülüp atılmasının yerine İslâm akidesi üzerine mebni şer’î hükümlerin egemen olduğu bir düzenin-nizamın olmasından bahsetmezler. Etseler de ya kendilerini bu hususta hassas bir cenaha karşı aklamak için ya da salt teorik iyiden bahsetmek için gündemlerine alırlar. Hatta uzun bir aradan sonra Müslümanların cumhuriyet ile birlikte ilk neslin ehliyete dayalı sistemine tekrar geçtiğini iddia edenler dahi var. Yani mevcut sistemi eleştirmek şöyle dursun sahiplenmek hatta sahiplenmek şöyle dursun göklere çıkarmak vardır. O kadar ki bu ahvallerine rağmen kendilerinin Sahabe neslinden dahi daha dindar olduğunu iddia edenler vardır bu camiada. Hâkim duruş mevcuda dayanmak geçmişe atıp tutmaktır. Ölü zalimlere sövmek, diri zalimlere methiyeler düzmektir. Hoş zalim dedikleri kimseler sahiplendikleri zalimlerin yaptıklarının binde birini dahi yapmış değillerdir. Duruşlarında hep bir teslimiyet vardır. İslâm’ın yeniden Müslümanları kalkındırabilecek yegâne dünya görüşü olduğu inancını kaybetmişlerdir. O yüzden hep Batılı mefhum ve yaşam tarzlarından medet umar, çözüm getirir hâle gelmişlerdir. Efendim Batı şu meseleyi şöyle aşmıştır, bu meseleyi böyle kapatmıştır, şeklinde dillerine pelesenk ettikleri çözüm önerileri vardır. Duruşları İslâm ümmetinin düşmanlarının yüreğine su serpen cinsten. Sömür öldür, böl parçala ama birileri çıksın senin bakış açınla (laik-seküler anlayışla) inşa edilmiş olan sistemlere sahip çıksın hem de din adına! Böyle düşmana can feda demesinler de ne desinler. Aklı, fikri, tabiatı Batılı bâtıl mefhumlarla dolmuş, taşmış bu ilahiyatçılara Batı ve aveneleri sevinmesin de kim sevinsin. İslâm ile hükmedildiği zamanlarda dahi bir takım cürümlerinden dolayı halife, vali yahut komutanın karşısına geçip hakkı haykıran âlimler nerede? Bugün İslâm’ın tek bir hükmüyle dahi hükmedilmeyen bu sistemleri ve yöneticilerini sahiplenen ilahiyat profesörleri nerede? La havle ve la kuvvete illa billah.

4- Hâkim Öğrenim Metodu

İlahiyat fakültelerinde hâkim olan öğrenim metodu, mücerret-teorik öğrenim metodudur. Yani İslâmi meseleler sanki hayali bir felsefeymişçesine ele alınır. Oysa İslâm’ın öğrenim metodu; bireyin, toplumun ve devletin işleriyle ilgili meseleleri teoriye değil pratiğe dönük bir şekilde tatbik etmek için öğrenme metodudur. Kısacası inanmak ve yaşamak üzere kurulu olan bir metottur. Heyhat! İlahiyatlar bu metottan ne kadar da uzaklar!

Sonuç itibariyle “İlahiyat fakülteleri ne yetiştiriyor?” sorusuna cevaben diyebiliriz ki:

İlahiyat fakülteleri, laik-seküler esas üzerinden dini ele alan, dinin pratik ile bağını koparmış teori düşkünü, mevcut gayri İslâmi düzenle pek işi olmayan, hatta onu ayakta tutacak istinat duvarları inşa eden, fıkıhçı olsa dahi meselelere tarihsel yaklaşıp hükümlerin tatbik edilmek üzere indirildiği gerçeğini pas geçen, dinin devlet ve toplum işlerine-ilişkilerine egemen kılınması gerektiğini umursamayan, şer’î naslara karşı laubali, onları dilediğince yorumlayan, Batılı düşünürlere karşı gösterdiği hilmi, geçmiş İslâm uleması-hükeması ve günümüz Müslümanlarına göstermeyen, Batı’nın izafiyet hastalığından mülhem en temel hakikatleri dahi göreceli hâle getirip bana göre, sana görecileştiren hermenötikçi, müspet sorumluluk bilincini yitirmiş kayıtsız, duyarsız, karamsar, yeis düşkünü, umut tüketen, salt iaşe endişesiyle öğrenen ve öğreten kimseler yetiştirmektedir.

İlahiyat fakülteleri ne yetiştiriyor sorusuna cevap olarak güncel onlarca örnek verilebilir. Ancak ben makalemi biri bir ilahiyat profesörüne diğeri ilkokul mezunu bir kardeşimize ait olan, iki alıntı ve iki ayet ile bitireceğim. Kimin İslâm’ı anladığına okuyucularımız karar versin.

“İç savaş, totalitarizm ve din istismarından bizi kurtaracak hiçbir şey yoktur kardeşim! Tek bir şey vardır, o da laiklik!”(Profesör)

“Bu kötü manzaranın sebebi, Müslümanların dost düşman hak-batıl tespitinde İslâm akidesini esas almayışları, İslâmi bakış ve İslâmi şahsiyetten ve bunların gerektirdiği İslâmi tavırdan yoksun oluşlarıdır.”(İlkokul mezunu)

Rabbimiz şöyle buyuruyor:

وَأَنِ احْكُم بَيْنَهُم بِمَآ أَنزَلَ اللّهُ وَلاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاءهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَن يَفْتِنُوكَ عَن بَعْضِ مَا أَنزَلَ اللّهُ إِلَيْكَ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللّهُ أَن يُصِيبَهُم بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ

“Aralarında, Allah’ın indirdiği ile hükmet. Onların arzularına uyma ve Allah’ın sana indirdiğinin bir kısmından seni şaşırtmalarından sakın. Eğer yüz çevirirlerse, bil ki şüphesiz Allah, bazı günahları sebebiyle onları bir musibete çarptırmak istiyor. İnsanlardan birçoğu muhakkak ki yoldan çıkmışlardır.”[1]

Ve şöyle buyuruyor:

إِنَّا أَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللّهُ وَلاَ تَكُن لِّلْخَآئِنِينَ خَصِيمًا

“Allah'ın sana gösterdiği şekilde insanlar arasında hükmedesin diye sana Kitab'ı hak ile indirdik; hainlerden taraf olma!”[2]



[1] Maide Suresi 49

[2] Nisa Suresi 105


Yorumlar

  1. Metin Koç

    Alllah razı olsun malesaef durum bu Alllah cc dini ni hakim kılacak

Yorum Yaz