“Deizm Allah’a
imanda samimi insanların yoludur.”
“İki yüz elli, hadi
bilemediniz üç yüz elli ahkâm ayetinin lafzî anlam sınırları dâhilinde, miladi
632 yılından kıyamet gününe kadar dünya üzerinde ortaya çıkacak bütün beşerî,
içtimai, hukuki, iktisadi olaylar ve sorunların çözüleceğini savlamak, Allah’ın
biz müminlere bahşettiği akıl nimetiyle alay etmek değildir de nedir? Bundan da
öte, Kur’an’daki birçok hukuki içerikli ayeti bugünkü hayat tecrübemiz
içerisinde bir kez dahi tatbik etmediğimiz, üstelik tatbik ihtiyacı
hissetmediğimiz, dahası bundan hiçbir rahatsızlık da hissetmediğimiz hâlde,
sadece bizi ve bizim gibi düşünenlere tarihselci demek, gayr-i ahlakilik değil
midir?”
“Âdem’in babası
kimdi diye soruyorum ara sıra ya. Âdem’in babası da mı var diyorlar. Var ya
Kur’an söylüyor. İnsan suresinin 2. ayeti Âdem’in babasının olduğunu söylüyor. Öyle
ya! Herhalde toprak değildi!”
“…Hayır, hayır
arkadaşım! 1400 sene öncesindeki bir adama hitap ediyor. 1400 sene öncesinin
Mekke ve Medine’sinin sokağına hitap ediyor. Sana hitap etmiyor… Bugün Kur’an’ı
okuyup da dinden çıkan bir sürü insan tanıyorum…”
“Saltanatçı ve Hilâfetçi
güruhun Muaviye’den feyz alarak inşa ettiği egemen dinsel paradigmanın dışına
çıkıp İslâm’ın doğuşuna ve milli mücadeleye yalın bir bakışla bakmayı
başarabilenler, Hz. Muhammed ve büyük Atatürk arasındaki şaşırtıcı ve inanılmaz
benzerlikleri mutlaka göreceklerdir.”
Evet, “İlahiyat
Fakülteleri Ne Yetiştiriyor?” başlığımızın cevabı, yukarıda sıraladığımız, ilahiyatçılara
ait sözlerde cevabını bulmuş görünüyor. Yukarıda sıralanan sözler ve bu sözlere
muadil binlerce söz ve tavrı ilahiyatçıların hayatında müşahede edebilmemiz
mümkün. Bu sözlerin sahiplerinin çoğu ilahiyat fakültelerinden profesörlük unvanı
almış. Söz sahiplerinin ismini “şahıslardan ziyade düşünceleri-zihniyetleri”
tartışmak ilkesinden ve söz konusu zihniyetin/camianın salt bu kimselerden
müteşekkil olmamasından dolayı zikretme gereği duymuyorum. Tabii ki içlerinde
profesör olmayıp Ezher mezunu olanı da var. Şunu da insaf ederek hatırda
tutuyoruz; İlahiyat hoca ve öğrencilerinin tamamını temsil etmiyor bu sözler ve
sahipleri. İlahiyatta hoca ve öğrenci olup bu zihniyetten uzak, kendisini
koruyabilmiş kimseler de var. Ancak onların korunmaları genellikle ilahiyat
sayesinde değil alternatif okuma ve tedris süreçlerinden geçtiklerinden
dolayıdır.
“İlahiyat
Fakültelerinde Ne Yetişiyor?” sorusunun cevabını, ilahiyat okumuş bir
kimse olarak vakıaya mutabık bir şekilde ortaya koyabileceğime inanıyorum. Bu
yazıda ilahiyat fakültelerini/camiasını, kronoloji ve akademik çerçeveden
ziyade “anlayış” ve “yaşayış” üzerinden bir değerlendirmeye tâbi tutacağım. Yani
bu camianın yaptığı gibi salt akademik(!) bir perspektiften değil pratiğe bakan
yönüyle yaklaşacağım meseleye.
Bilindiği üzere
kültürün insan düşüncesi ve tavrı üzerinde birinci dereceden etkisi vardır. Kişi
hangi kültür havzasında yetişmiş, hangi kültürden etkilenmişse, o yönde bir
düşünme ve yaşama eğilimi gösterecektir. Bu gerçeği anlamadan ilahiyat ve
ilahiyatçıları anlamamız mümkün değildir. Zira ilahiyat fakültelerine hâkim
olan kültürün ilahiyatçıların bakış açıları ve düşünme tarzları üzerinde ciddi
etkileri vardır ki o kültür de Batı’nın laik-seküler bakışıyla şekillenmiştir. Bu
bakıştan mütevellit ilahiyatçılar dini anlamaya çalışmaktan ziyade,
anlamlandırmaya çalışırlar. Dine göre pozisyon almaktan ziyade dini kendilerine
göre konumlandırmaya çalışırlar. Dini mevcut düzeni-gidişatı düzeltmeye
çalışmak için ele almak yerine, mevcuda uyarlamak için ele alırlar. Her şeyin
lafı edilir ancak mevcut kötü vakıayı düzeltmek için hiçbir şey yapılmaz. Yeni
ve şu an olana olan hayranlıkları onları eski ama gerçek ve olması gereken
şeylere karşı lakayt hâle getirmiştir. Bu hususla ilgili anısal ara bir dipnot:
İlahiyatta okurken İslâmi bir camiaya mensup kardeşlerimiz fakülte girişine bir
kitap standı açmışlardı. Kitaplar İslâmi kitaplardı ve içerisinde merhum Seyyid
Kutub’un Fi Zilal’il Kur’an isimli tefsir seti de vardı. Öğle molasıydı. Ben de
kitaplara göz atıyordum. O sırada ilahiyatta doçent olan bir hocamız standın
yanından geçerken kitaplara bakmak için durdu ve biraz göz gezdirdikten sonra
şunları söyledi: “Hâlâ bu kitapları mı okuyorsunuz? Biz de okuduk bunları
ancak artık bunların zamanı değil, millet (kâfirleri kastederek) çok ilerledi
çok...” Bunları söylerken daha çok okumamızı ya da o yazarları dahi aşıp
Ku’ran ve Sünnet merkezli daha ciddi okumalar yapmamızı istemiyordu. Bizden
istediği mevcuda güzelce(!) eklemlenip geçmişi unutmaktı. Yeter mi bu örnek
ilahiyatlarda ne yetiştiğini anlamak için! Bu ve buna benzer onlarca hatta
yüzlerce örnek sadece benim okuduğum yıllarda, tecrübe ve müşahede ettiğim
zaman diliminde gerçekleşti.
İlahiyat fakültelerini
ve ilahiyatçıları daha net anlamak için meseleyi birkaç alt başlıkta ele almaya
çalışalım:
1- Hâkim Zihniyet
Şunu belirtelim ki
Türkiye’deki ilahiyat fakültelerinin tamamı birkaç nüans olsa da aynı içerik ve
zihniyete sahiptir. Ankara İlahiyat gibi daha modernist-liberal addedileninden
Erzurum İlahiyat gibi daha muhafazakâr addedilenine kadar hepsi neredeyse
temelde aynı bakış açısına sahiptir. Sadece bizde değil Tunus’taki Zeytune ve
Mısır’daki Ezher gibi kadim geçmişleri olan İslâmi üniversitelerde de durum
farklı değildir. İhtilaf fürudadır!
Hepsi aynıdır
diyorum çünkü hepsine egemen olan zihniyet-fikir; bu dinin salt akademik bir
çerçeveye indirgenmiş olmasıdır. Kürsülerde her şey tartışılır ancak maalesef
hiçbir şeyin hayat ile bağı kurulmaz. Hayati meseleler olarak ele alınan
meseleler bireyi aşmayan meselelerdir. Karşımızda bireyi dahi inşa etmekten
aciz bir ilahiyat vardır. Hatta bireyi ıslah etmekten öte ifsat eden bir yer hâline
gelmiştir. İlahiyat fakülteleri ve ilahiyatçılara bireyleri dine karşı cesur ve
laubalileştiren bir zihniyet hâkimdir. Henüz daha ilahiyata başladığı ilk
senesinde ne hadis ne tefsir ne de fıkıhta mukaddem ilimlerden olan bunların
usulünden haberi olmayan genç kardeşimiz İmam Buhari’yi, İmam Şafii’yi, İmam
Ebu Hanife’yi eleştirmeye başlamaktadır. Acı olanı, bunların hepsini
eleştirdiği imamların kıyısına dahi ulaşamayan hocalarından öğrenmektedir. Elbette
eleştiri gereklidir ancak bir kimse cahili olduğu bir konuda kiminle neyi
tartışabilir! Hele ki yapılan eleştiriler ıslah ve inşa etmekten ziyade ifsat
ve itham etmek üzerine mebni ise… Kısacası ilahiyat ve ilahiyatçılara hâkim
olan zihniyet “âlemi kelam etme” teorik ve hermenötik zihniyetidir.
2- Hâkim Kültür
İlahiyat
fakültelerine hâkim olan kültür laik-seküler kültürdür. İslâmi ilimlerin de
tedris edilmesine mukabil bu dediklerim tuhaf karşılanabilir. Ancak maalesef ki
İslâm da dahil her şey ilahiyat fakültelerinde laik-seküler esas üzerinden ele
alınmaktadır. Şöyle ki laik-seküler anlayış “dinin hayattan ayrılması”
esasına mebnidir. Din ayrı, dünya işleri ayrıdır. Biri uhrevi diğeri
dünyevidir. Biri diğerinin alanına müdahale edemez. Buradan hareketle din adına
ne konuşulacaksa hayattan-devletten-toplumdan ayrı konuşulur. Beraber konuşulsa
dahi her birinin hükmettiği alan farklıdır. Batı teolojisi ve toplumuna egemen
olan bu laik-seküler kültür ilahiyata da egemendir. İster Ezher olsun isterse
bizdeki başka bir ilahiyat olsun durum budur. Örneğin tamamen amellerle ilgili
pratiğe dönük olan şer’î hükümlerin ele alındığı fıkıh derslerinde (İslâm’da
ceza hukuku, muamelat vb.) dahi meseleler salt teoriye indirgenir, hayatla bağı
koparılır; bunların şu an tatbik edilmediğinden, dolayısıyla tatbik edilmesi
için çalışılması gerektiğinden bahsedilmez. Bunların tıpkı namaz, oruç, zekât
ve hac gibi şer’î hükümler olduğu, bağlayıcılık hususunda farklarının olmadığı
en nihayetinde bunların da Allah’ın hükümleri olduğu ve tüm Müslümanları
bağlayıcı olduğu üzerinde pek durulmaz hatta hiç durulmaz. Bunlar sadece tarihî
birer veri gibi ele alınır, konuşulur, tartışılır ve ders biter! Dersten geriye
sadece kültürün biraz daha artması kalır. Yoksa ne Allah’ın dini üzere titreme,
ne de bu dini hayata egemen kılma bilinç ve kararlılığı kalmıştır derslerden. Konuşuldu,
tartışıldı ve bitti. Dört duvarın dışına, insan ilişkilerine egemen kılınmak
için öğrenilmiyor ya din, konuştuk yeter daha ne olacak! İşte bu laik-seküler
anlayıştan kastettiğimiz şeydir. Müslümansınız ama aynı sömürgeci kâfir Batı
gibi dininizle hayatınızın arasını açıyor ve birbirinden koparıyorsunuz. Her
meseleye bu temel üzerinden yaklaşıyorsunuz. En pratik meseleler dahi bugünü
inşa etmek için ele alınmıyor. Ancak ilahiyatçılar tarafından edebiyat
boyutunda büyüleyici, alayişli cümleler kuruluyor. Batılı oryantalistlerin
düşüncelerinden mülhem fikirlerini orijinal, yeni, ilk defa kendileri ortaya
atmış gibi görünmeye çalışıyorlar, ancak bilenler için taklit ettiklerini
tekrar eden birer mukallitten ibarettirler. Yeni bir şey ortaya koyma hevesleri
onları mahvetmiş durumda, hoş koyamıyorlar da zaten… Yaptıkları şey Batı
muhteviyatına sahip düşünceleri İslâmi forma sokmaya çalışmaktan ibaret. Oysa
gerçekler eski oldukları için terkedilemezler. Gerçi gerçekler eskimez ki!
3- Hâkim Duruş
İlahiyat
fakültelerine hâkim olan tavır ve duruş “geçmişe söv şimdiyi öv” tavır
ve duruşudur. Öyle ki geçmiş zalimlerden, yönetimlerin kötü uygulamalarından, ulemanın
yanlışlarından bahsederler ancak günümüz gayri İslâmi sistemlerine ciddi hiçbir
eleştiri yapmazlar. Yapsalar dahi bunu şer’î endişelerinden değil, daha iyisini
düşündüklerini düşünmelerinden dolayı yapıyorlar genelde. Bu sistemlerin
sökülüp atılmasının yerine İslâm akidesi üzerine mebni şer’î hükümlerin egemen
olduğu bir düzenin-nizamın olmasından bahsetmezler. Etseler de ya kendilerini
bu hususta hassas bir cenaha karşı aklamak için ya da salt teorik iyiden
bahsetmek için gündemlerine alırlar. Hatta uzun bir aradan sonra Müslümanların
cumhuriyet ile birlikte ilk neslin ehliyete dayalı sistemine tekrar geçtiğini
iddia edenler dahi var. Yani mevcut sistemi eleştirmek şöyle dursun sahiplenmek
hatta sahiplenmek şöyle dursun göklere çıkarmak vardır. O kadar ki bu
ahvallerine rağmen kendilerinin Sahabe neslinden dahi daha dindar olduğunu
iddia edenler vardır bu camiada. Hâkim duruş mevcuda dayanmak geçmişe atıp
tutmaktır. Ölü zalimlere sövmek, diri zalimlere methiyeler düzmektir. Hoş zalim
dedikleri kimseler sahiplendikleri zalimlerin yaptıklarının binde birini dahi
yapmış değillerdir. Duruşlarında hep bir teslimiyet vardır. İslâm’ın yeniden
Müslümanları kalkındırabilecek yegâne dünya görüşü olduğu inancını
kaybetmişlerdir. O yüzden hep Batılı mefhum ve yaşam tarzlarından medet umar,
çözüm getirir hâle gelmişlerdir. Efendim Batı şu meseleyi şöyle aşmıştır, bu
meseleyi böyle kapatmıştır, şeklinde dillerine pelesenk ettikleri çözüm
önerileri vardır. Duruşları İslâm ümmetinin düşmanlarının yüreğine su serpen
cinsten. Sömür öldür, böl parçala ama birileri çıksın senin bakış açınla
(laik-seküler anlayışla) inşa edilmiş olan sistemlere sahip çıksın hem de din
adına! Böyle düşmana can feda demesinler de ne desinler. Aklı, fikri, tabiatı Batılı
bâtıl mefhumlarla dolmuş, taşmış bu ilahiyatçılara Batı ve aveneleri sevinmesin
de kim sevinsin. İslâm ile hükmedildiği zamanlarda dahi bir takım cürümlerinden
dolayı halife, vali yahut komutanın karşısına geçip hakkı haykıran âlimler
nerede? Bugün İslâm’ın tek bir hükmüyle dahi hükmedilmeyen bu sistemleri ve
yöneticilerini sahiplenen ilahiyat profesörleri nerede? La havle ve la
kuvvete illa billah.
4- Hâkim Öğrenim
Metodu
İlahiyat
fakültelerinde hâkim olan öğrenim metodu, mücerret-teorik öğrenim metodudur. Yani
İslâmi meseleler sanki hayali bir felsefeymişçesine ele alınır. Oysa İslâm’ın
öğrenim metodu; bireyin, toplumun ve devletin işleriyle ilgili meseleleri
teoriye değil pratiğe dönük bir şekilde tatbik etmek için öğrenme metodudur. Kısacası
inanmak ve yaşamak üzere kurulu olan bir metottur. Heyhat! İlahiyatlar bu
metottan ne kadar da uzaklar!
Sonuç itibariyle “İlahiyat
fakülteleri ne yetiştiriyor?” sorusuna cevaben diyebiliriz ki:
İlahiyat
fakülteleri, laik-seküler esas üzerinden dini ele alan, dinin pratik ile bağını
koparmış teori düşkünü, mevcut gayri İslâmi düzenle pek işi olmayan, hatta onu
ayakta tutacak istinat duvarları inşa eden, fıkıhçı olsa dahi meselelere
tarihsel yaklaşıp hükümlerin tatbik edilmek üzere indirildiği gerçeğini pas geçen,
dinin devlet ve toplum işlerine-ilişkilerine egemen kılınması gerektiğini
umursamayan, şer’î naslara karşı laubali, onları dilediğince yorumlayan, Batılı
düşünürlere karşı gösterdiği hilmi, geçmiş İslâm uleması-hükeması ve günümüz
Müslümanlarına göstermeyen, Batı’nın izafiyet hastalığından mülhem en temel
hakikatleri dahi göreceli hâle getirip bana göre, sana görecileştiren
hermenötikçi, müspet sorumluluk bilincini yitirmiş kayıtsız, duyarsız, karamsar,
yeis düşkünü, umut tüketen, salt iaşe endişesiyle öğrenen ve öğreten kimseler
yetiştirmektedir.
İlahiyat
fakülteleri ne yetiştiriyor sorusuna cevap olarak güncel onlarca örnek
verilebilir. Ancak ben makalemi biri bir ilahiyat profesörüne diğeri ilkokul
mezunu bir kardeşimize ait olan, iki alıntı ve iki ayet ile bitireceğim. Kimin
İslâm’ı anladığına okuyucularımız karar versin.
“İç savaş,
totalitarizm ve din istismarından bizi kurtaracak hiçbir şey yoktur kardeşim!
Tek bir şey vardır, o da laiklik!”(Profesör)
“Bu kötü manzaranın
sebebi, Müslümanların dost düşman hak-batıl tespitinde İslâm akidesini esas
almayışları, İslâmi bakış ve İslâmi şahsiyetten ve bunların gerektirdiği İslâmi
tavırdan yoksun oluşlarıdır.”(İlkokul mezunu)
Rabbimiz şöyle
buyuruyor:
وَأَنِ احْكُم بَيْنَهُم بِمَآ أَنزَلَ اللّهُ
وَلاَ تَتَّبِعْ أَهْوَاءهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَن يَفْتِنُوكَ عَن بَعْضِ مَا
أَنزَلَ اللّهُ إِلَيْكَ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللّهُ أَن
يُصِيبَهُم بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَإِنَّ كَثِيرًا مِّنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ
“Aralarında,
Allah’ın indirdiği ile hükmet. Onların arzularına uyma ve Allah’ın sana
indirdiğinin bir kısmından seni şaşırtmalarından sakın. Eğer yüz çevirirlerse,
bil ki şüphesiz Allah, bazı günahları sebebiyle onları bir musibete çarptırmak
istiyor. İnsanlardan birçoğu muhakkak ki yoldan çıkmışlardır.”[1]
Ve şöyle buyuruyor:
إِنَّا أَنزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ
بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِمَا أَرَاكَ اللّهُ وَلاَ تَكُن
لِّلْخَآئِنِينَ خَصِيمًا
“Allah'ın sana
gösterdiği şekilde insanlar arasında hükmedesin diye sana Kitab'ı hak ile
indirdik; hainlerden taraf olma!”[2]


Yorumlar