Geçmişte
ve günümüzde dünyanın büyük bölümünde süren çatışmaların temel sebepleri incelendiğinde
karşımıza dinsel/mezhepsel farklılıklar, sınıfsal ve ekonomik dengesizlikler ve
milliyetçilik ve etnik farklılıklar karşımıza çıkmaktadır.
Dinsel/mezhepsel
farklılıklar ile sınıfsal ve ekonomik dengesizlikler konumuz olmadığından
bunlara değinmeyeceğiz. Bir ırka bağlı, soyla ilgili yani etnik-milliyetçi
çatışmalara gelince; dünyadaki çatışmaların %70’ine bu anlayış sebep olmuş/oluyor.
Milliyetçilik,
genel olarak milleti ve onun değerlerini kültürel ve siyasi temel kabul eden
görüşlere verilen addır. Genel olarak milliyetçiliğin devlet, kalkınma,
bağımsızlık, dil, kültür gibi alt kavramlarda birliği; dolayısıyla dar, sınırlı
ve mütecanis bir siyasi ve sosyal yapıyı ifade etmektedir. Bir başka açıdan
milliyetçilik, kişinin üyesi olduğu millete hayranlık ve bağlılık duygularının
gelişmesi ile diğer milletleri dışlama veya geri plana itme eğilimini ifade
eden güç olarak da kabul edilmiştir. Böylece din, dil, toprak, menfaat birliği
gibi etmenlerin etkisi ile ortak değerlere sahip kimselerin duygu birliği
kuvvet kabul edilerek millî devlet esas alınmıştır.
Günümüze
etki eden milliyetçi düşüncenin Batı’da hayat bulması ise kapitalist
ideolojinin temellerinin atıldığı dönemle yakından ilgilidir. 16. yüzyıl
Avrupası’nda Martin Luther ve Jean Calvin’in öncülüğünde Papa ve temsil ettiği
Katolik Kilisesi’ne karşı girişilen reform hareketinin sonucunda doğan
Protestanlık ve laisizm düşüncesi, din anlayışı üzerinde zayıflatıcı etki
oluşturmuştur. Bunun bir sonucu olarak sosyal birliğin en önemli unsuru
varsayılan millet fikri güç kazanmıştır. Yine kapitalist düşüncenin,
Hristiyanlığı kendi amaçları doğrultusunda reforma tâbi tutması 17. yüzyıldan
itibaren İngiliz milliyetçiliğini geliştirmiştir. 18. yüzyılda ülkelerinden
sürülen, kaçan kişilerin yerleştiği Amerika’daki milliyetçik ise Thomas
Jefferson ve Thomas Paine gibi ideolog ve siyaset adamlarının öncülüğünde baş göstermiştir.
Fransız
İhtilali sürecinde milliyetçilik ilk başlarda mutlak monarşi ve din eksenli
cemaatleri hedef almıştır. İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi’nde yer
alan “egemenliğin millete ait oluşu” millet ve milliyetçilik
kavramlarını güçlendirmiş, millî menfaatleri savunan ve aynı zamanda
yöneticilerin, halkın destek ve reyiyle seçilmelerine imkân sağlayan millî,
siyasi, idari yapılara imkân vermiştir.
Napolyon
Bonapart bu akımı Avrupa’da ilk ve en etkili yayan kişidir. Nitekim 1797’de
Napolyon Bonapart Avrupa’nın büyük devletleri ile savaşırken ve bu devletlerin
topraklarına girerken o memleketlerin halklarını bağlı oldukları devletlere
karşı ayaklandırmış[1]
Fransa’nın bu milletlere “hürriyet” getirdiğini slogan edinmiştir.
Otoriter
ve muhafazakâr bir temel üzerine kurulu olan Alman milliyetçiliğinin gelişmesi
de kapitalizmin getirdiği sosyal içerikli krizlerden kaynaklanmıştır. Süreç
içerisinde milliyetçilik zamanla Faşizm ve Nazizm’e yol açmış, Avrupa’da
hanedanlar çökerken milliyetçi akımlar Avusturya, Macaristan, Çekoslovakya,
Yugoslavya gibi birçok devletin doğuşunda ya da parçalanışında etkisini
göstermiştir. Kısacası çağdaş anlamda milliyetçilik düşüncesinin kökenini 18.
yüzyıla götürmek mümkündür. Bu fikrin fiilî olarak ortaya çıkması ihtilal
Fransası’nın öncülüğünde gerçekleşmiştir.
Günümüzde
milliyetçilik üzerine yapılan araştırma ve incelemelerde onun üç ayrı şekilde
tarifiyle karşılaşmak mümkündür. Bunlar bir düşünce, bir duygu ya da bir siyasi
hareket olarak ifade edilmektedir. Doğal olarak her birinin hayata yansıması da
farklılık arz etmektedir. Bu yansımalar milliyetçiliği açıklamak için
milliyetçi aydınların söylediklerine, yazdıklarına eğilme şeklinde fikrî,
belirli bir kültürün gelişimi ile millî bilinci elde etme şeklinde duygusal
ve üçüncü olarak da onu siyaset sahnesine taşıma şeklinde siyasi
olmaktadır.
Biz
bu yazımızda milliyetçiliğin kaynağı açısından onu duygusal/içgüdüsel yönünden
ve siyasi bir hareket açısından kalkınma yolundaki serüveninden bahsedeceğiz.
Fikirlerin kaynağı akıl olmadığında onu fikren ele almak vakıaya mutabık olmayacağından
milliyetçiliği fikrî olarak ele almayacağız. Nitekim onun kaynağı içgüdülerdir
ve aslı akla dayanmamaktadır. Esasen milliyetçilik düşüncesinin diğer birçok
sonu “izm” ile biten fikirlerde olduğu gibi büyük düşünürlerinin olmaması da bu
durumu teyit etmektedir.
Milliyetçiliğin,
toplumları parçaladığı ve insan ilişkilerini basitleştirdiği açıkça
görülmektedir. Nitekim çok uzağa gitmeden 18. ve 19. yüzyıllar ile 20. yüzyılın
ilk çeyreğinde dünyaya damgasını vuran milliyetçilik toplumları birleştirmek
şöyle dursun köklü imparatorlukların sonunu hazırlamıştır.
Sosyalist/komünist
ülkeler arasındaki anlaşmazlıklar ve bölünmelerin temelinde de milliyetçilik yer
almıştır. Stalin, Tito, Enver Hoca ve Mao komünist olmakla beraber
milliyetçiydiler hatta Mao için milliyetçilik bir düsturdur.
İtalyan
Faşizmi
Faşizm,
ilk olarak Benito Mussolini tarafından Ulusal Faşist Parti’nin kurulması ile
ortaya çıkan, otoriter bir devlet üzerine kurulu radikal milliyetçi yönetim
sistemidir. “Faşizmin Doktrini” adı altında onun ilkeleri ve öğretileri
Giovanni Gentile tarafından yazılmıştır. I. Dünya Savaşı esnasında İtalya’da
milliyetçi işçi hareketlerinden ilham alan faşist hareketler sol fikirleri,
sağcı ve milliyetçi unsurlarla birleştirerek komünizme, Marksist liberalizme,
demokrasiye ve geleneksel sağcı muhafazakârlığa karşı olarak ortaya çıktılar.
Faşizm, genelde -ülkemizde olduğu gibi- “aşırı sağ” olarak
nitelendirilse de esasen geleneksel siyasal yelpazede siyaset bilimciler
tarafından bu tanımın yeterli olmadığı, yukarıda da ifade edildiği gibi
faşizmin, sol fikirlerin milliyetçilik ile birleştirilmesinden neşet ettiği bir
gerçektir. Faşizm kendi ulusunu totaliter bir devlet yoluyla bütünleştirmeyi
amaçlar ve faşist ideolojiye uygun ilkelerle birlikte ulusu örgütlemeyi hedefleyen
devrimci siyasal harekete önayak olan “bir lider parti”ye sahip olmayı
öngörür. Çoğu zaman faşizm; siyasal şiddeti, savaşı ve emperyalizmi ulusal
ihyaya ulaşmak için bir araç olarak görür ve güçlü ulusların, güçsüz ulusların
yerine geçerek topraklarını genişletmeye hakkı olduğunu savunur.
Faşizm
bir dünya görüşü olarak 1922 yılında İtalya’da Benito Mussolini’nin iktidara
gelmesiyle hayat bulmuştur. Faşizm kavramı Antik Roma yöneticilerinin geniş
hükmetme yetkisinin simgesi mesabesinde; ucunda balta bulunan bir çubuk
demetinin adı olan Latince fasces sözcüğünden gelir. Bu sembol bazı
değişikliklerle 1926 yılından itibaren İtalya’nın resmî devlet sembolü olmuş,
ona yüklenen üç anlam yani devlet gücü, halk mülkiyeti ve birliktelik
Mussolini’nin propagandasında kullanılmıştır. Günümüzde faşizm, baskıcı
rejimleri tanımlamak için kullanılan genel bir terim olmuştur ancak daha önce,
asıl olarak İtalyan milliyetçiliğini temsil etmekte kullanılmıştır.
Faşist
olarak nitelendirilen rejimlerin ortak özellikleri, o rejimin hayata bakış
açısının milliyetçi olması ve milletin varlık ve çıkarlarını her şeyin üstünde
tutmasıdır. Faşizm genellikle bir toplumu birlik ve beraberlik, ulusal
değerler, tarih bilinci, vatan-bayrak-devlet üçlemesi, halkçılık ve devletçilik
gibi anlayışların altında bütünleştirmeyi amaç edinmiştir.
İspanya
diktatörü Francisco Franco eliyle ülkesinde Milliyetçi düşüncenin maliyeti; (1936-1939
yılları arasında) 30 bin muhalifin canı olmuştur.
Alman
Nazizmi
Nazizm,
İtalya’da Benito Mussolini liderliğinde ortaya çıkan faşizm akımından
etkilenerek ortaya çıkmıştır. “Nazi” kelimesi Almanca “National
Sozialistische Deutsche Arbeiter-Partei” yani Nasyonal Sosyalist Alman
İşçi Partisi’nin kısaltmasıdır. Adolf Hitler tarafından liderlik edilen
nasyonal sosyalizm, 30 Ocak 1933’ten, II. Dünya Savaşı’nda teslim olduğu 8
Mayıs 1945 tarihine kadar iktidarda olduğu dönem boyunca Almanya’nın resmî
rejimi olarak uygulanmıştır.
Nasyonal
Sosyalizm, etnik milliyetçilik ile Sosyalizmi birleştiren, ırkçı bir dünya
görüşüdür. İtalyan Faşizmi ile aralarındaki fark da buradan kaynaklanır.
İtalyan Faşizmi’nde “İtalyan vatandaşlığı” esas alınırken Alman Nasyonal
Sosyalizmi’nde ise “Alman kanı taşıma” esas alınır. Dolayısıyla
Mussolini’nin doktrini İtalyan Faşizmi milliyetçidir, Hitler’in Alman Nasyonal Sosyalizmi
ise ırkçıdır.
Her
ne kadar Adolf Hitler, Benito Mussolini’den etkilenerek yola koyulsa da
Nasyonal Sosyalizm fikrini ilk kez 1898 yılında Fransız teorisyen Maurice
Barrès dile getirmiştir. Sosyalist bir milliyetçilik fikrinin temel
doktrinlerini belirleyen Barrès, Adolf Hitler’e ilham vermiş ve Nasyonal
Sosyalist hayat görüşünün oluşmasına katkı sağlamıştır. Sosyalizm’den farklı
olarak Nasyonal Sosyalizm’in doğrudan “kolektif çalışan bir milliyetçilik
sistemi” olduğunu empoze eden Adolf Hitler önderliğindeki Nasyonal
Sosyalist Alman İşçi Partisi, Barrès’in ortaya attığı düşünceleri kendisine
göre uyarlamıştır.
Günümüzde
sağ görüşün en aşırıya kaçan hâli olarak tanımlanan Nasyonal Sosyalizm,
milliyetçi düşüncelerin ağırlaştırılarak Sosyalizm doktrinleri ile harmanlanmış
hâli olarak isimlendirilir. Büyük ölçüde faşizm ile uyuşan Nasyonal Sosyalizm, Sosyalizm’den
yalnızca ekonomik politikaları alarak devlette uygulamaya koymuştur.
8
Mayıs 1945 yılında II. Dünya Savaşı sonucu Nazi Almanyası’nın yenilgisiyle
beraber Nasyonal Sosyalist rejim çökmüş, Almanya 1949’a kadar Müttefik
Devletler’in fiilî işgali altında kalmıştır. Bu süre boyunca Nasyonal
Sosyalizm’e ait olan her ne varsa kaldırılmış ve Alman halkının zihninden bu
düşünceler silinmeye çalışılmıştır.
Adolf
Hitler önderliğindeki Almanların 1933-45 yılları arasında Büyük Alman
İmparatorluğu'nu kurma ve mükemmel Alman ırkını yaratma hedefinin maliyeti
diğer milletlerden ve etnik gruplardan 21 milyon insanı topluca kurşuna dizmek,
toplama kamplarında, fırınlarda yakarak, gaz odalarında zehirleyerek soykırıma
uğratmak olmuştur.
Günümüz
Türkiyesi de işte bu bataklığa saplanmış, sağ-sol olaylarında Türkiye’de 5000
genç öldürülmüştür. Allah’ın yaratırken kendilerine vermiş olduğu özellikleri
O’nun muradı dışında yani tanışıp kaynaşma dışında değerlendirir hatta bunun
tam tersine bir ayrışma sebebi olarak görür hâle gelmiştir.
يَا أَيُّهَا
النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا
وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ
اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ
“Ey insanlar! Doğrusu biz sizi bir
erkekle bir dişiden yarattık. Ve birbirinizle tanışmanız için sizi milletlere
ve kabilelere ayırdık. Muhakkak ki Allah yanında en değerli ve en üstününüz
O’ndan en çok korkanınızdır. Şüphesiz Allah bilendir, her şeyden haberdar
olandır.”[2]
وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ
أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّلْعَالِمِينَ
“Göklerin ve yerin yaratılması ile
dillerinizin ve renklerinizin ayrı (farklı ve değişik) olması da O’nun
ayetlerindendir. Şüphesiz bunda, bilenler için gerçekten ayetler vardır.”[3]
İslâm Öncesi Cahiliye Araplarında
Milliyetçilik
Cahiliye
Dönemi’nin daha çok günümüz aşiretlerine benzer bir yapıya sahip aşiret
mantığını barındırdığını biliyoruz. Bu yapıya “asabiyet” denilmektedir.
“عَصَبِيَّة” Asabiyet, Arapça kökenli bir kelime olup
“عَصَبَ” [a-sa-be] kökünden türemiştir. Asabe
kelimesi başka anlamları olmakla birlikte, birinin baba tarafından akrabalarını
ifade eder. Asabiyet ise lügatte, baba tarafından akrabalarına aşırı düşkünlük,
onların kayırılması doğrultusunda aşırı çaba göstermek ve fanatikliktir. Bir
terim olarak bu kelime yani “عَصَبِيَّة” asabiyet, daha çok bir kimsenin baba
tarafından olan akrabalarını yahut kabilesine mensup kişileri, haklı ya da
haksız olsun bütün meselelerde başkalarına karşı korumayı, ona destek olmayı
sağlayan duygu kaynaklı kabilevî gayretleri ifade eder.
Bu
anlamda asabiyet başlangıçta, sadece Arap kabilelerinin mensuplarını himaye
gayretini ve duygusunu ifade etse de zaman içinde bir kimsenin, bir topluluğun
taraftarı ve savunucusu olmayı muhteva eder bir hâl almıştır. Onun için,
eskiden var olan bu kavmiyetçilik, günümüzde milliyetçilikle eşanlamlı olarak
düşünülmüştür.
İslâm
öncesi dönem incelendiğinde Cahiliye Dönemi Araplarında asabiyetin çok şiddetli
olduğu görülür. Bunun sebebi belki de çölün zorlukları arasında başkalarının,
kendilerinden çekindiği akrabaları ile bir kabile mensubunun kendisini güvende
hissetmesi olabilir. Böylelikle her fert, haklı ya da haksız, zalim ya da
mazlum olsun asabesinin yanı başında vuruşmaya hazır bir hâlet-i ruhiye içinde
olmuştur.
Cundeb
b. Anbar’ın, “Zalim de olsa, mazlum da olsa kardeşine yardım et.”
anlamındaki şiirinde olduğu gibi asabiyet duygusu bu Arap kabileleri arasında
teşvik edilmiştir.
Asabiyetin
sosyal hadiselerle ilişkisini ilk defa ele alan kişi İbn-i Haldun’dur. İbni
Haldun, sosyolojinin kurucusu sayılır. Psikolojiyi tarihe uygulamış, ilk defa
tarih felsefesinde görüş sahibi olan, büyük bir İslâm tarihçisidir. Mukaddime
adlı eserinde asabiyet teorisini ele almıştır.
İbn-i Haldun
ve Asabiyet Teorisi
İbn-i
Haldun’a göre, yakın kan bağı ile bağlı olan akrabalık ilişkilerinde görülen asabiyet
zamanla kabile ve kavim bağına dönüşür. Bir kişi, bir akrabası hakarete veya
saldırıya uğradığında bu saldırı kendisine yapılmış gibi doğal olarak onda da
düşmanlığı açığa çıkarır. Savaş, barış ve evlenmelerle başka soyları da içine
alarak büyüyen kabilede başkanlık da asabiyet bağı en güçlü olan kabilede olur.
Başlangıçta yaşlı ve akil olanların hakemliği ile çözümlenen çatışmalar, kabile
büyüdükçe gruplaşmalara ve grup içi çatışmalara yol açar. En yoğun ve kuvvetli
dayanışması olan grup, başka deyişle asabiyet bağı en güçlü olan grup
diğerlerine üstün olur ve hâkimiyeti ele geçirir.
İbn-i
Haldun’a göre, tüm ilkel gruplarda dayanışma, direniş gücü ve cesaret vardır ve
bu, onları fetihler yapmaya sevk eder. Bu gruplar ya var olan bir devleti
fethederler ya da yenisini kurmaya çalışırlar. Ancak devlet kurma aşamasında
kan bağı yeterli olmaz. İhtiyaç duydukları yeni gücü ise dinde bulurlar. Din,
asabiyeti en güçlü olan grubun içinde gelişir ve yayılır. Bundan dolayı İslâm
daveti, içinde bulunduğu toplumun asabiyetine dayanmadan yaşama şansından
mahrum olur. Din, dünyevi istekler ve hısımlığın ötesine geçtiği için kan
bağına dayalı asabiyetten çok daha güçlü bir sadakat duygusu oluşturur. İbn-i
Haldun’a göre din, bir uygarlığın yaratılışındaki en üstün güçtür ve aynı
zamanda o uygarlığı korumak için de en etkili olan silahtır. Dini sahiplenmiş
ve yönetimi elinde tutan asabiyette meydana gelen bir çözülme, o asabiyetin
mensuplarının yerini köklerine bağlı diğer bir asabiyetin almasına sebebiyet
verir. Bu durum Abbasîlerin Emevîlerden yönetimi almalarında gözlemlenir.
Dolayısıyla İbn-i Haldun’un “asabiye teorisi” daha çok kudrete yani
otoriteyi elinde tutan güce denk düşmektedir.
İbn-i
Haldun’un asabiyet tarifinden yola çıktığımızda günümüzde bu asabiyeti Yemen,
Irak vb. yerlerdeki büyük aşiretlere ve yine yönetimde bulunan ve ona aday olan
siyasi partilere benzetebiliriz. Asabiyetin amacının hâkimiyeti sağlayan güç
olduğunu, onun asabiyeti açıklığa kavuşturduğu Mukaddime adlı eserindeki
şu sözlerden anlayabiliyoruz:
“Rasul
SallAllahu Aleyhi ve Sellem’e göre, dünya işleri ahiret için bir binek ve
araçtır. Araç olmadan amaca ulaşmak mümkün olmaz. Rasul SallAllahu Aleyhi ve
Sellem insanın bir işi terk etmesini istediğinde bu, o işin tamamen ihmali veya
kökten sökülüp atılması, temeli oluşturan potansiyel gücün tamamen atıl hâle
getirilmesi demek değildir. Asıl maksat, o işi ve potansiyel güçleri doğru ve
hak olarak yönlendirmektir. Bu cümleden olarak Rasul SallAllahu Aleyhi ve
Sellem hiddetin tamamen insan tabiatından kalkmasını istememiştir. Zira insanın
tabiatında bu büsbütün kaybolacak olursa insan cihad edemez. Dolayısı ile
“İ’layı kelimetullah” mücadelesi kaybolur. Çünkü cihad bu kuvvetin varlığına
bağlıdır. Allah’ın Rasulü sadece hiddetin kötü maksatlar için kullanılmasını
yasaklamış, Allah için olan öfke ve hiddeti teşvik etmiştir. Rasul SallAllahu
Aleyhi ve Sellem’in asabiyeyi kötülemesi de böyledir.
لَن تَنفَعَكُمْ أَرْحَامُكُمْ وَلَا
أَوْلَادُكُمْ
‘Akrabalarınız
ve evlatlarınız, asla size fayda sağlamaz…’[4]
ayetinden maksat, asabiyenin, Cahiliye Dönemi’ndeki gibi, bâtıl ve bâtılla
ilgili davranışlar hakkında olması, bir kimsenin diğerine karşı kabilesiyle
övünmesidir. Bunlar savunulamaz. Ancak asabiyet, bir maslahata binaen ve
Allah’ın emrini yerine getirmede olursa arzu edilen bir şeydir.”
Buradan
hareketle onun asabiyet teorisinin bildiğimiz anlamda milliyetçilikle
alakasının olmadığı, herhangi bir ırkın üstünlüğünü ifade etmediği açıktır.
İbn-i Haldun daha çok bir vakıa tespiti yapmakta, sosyolojik açıdan toplumların
geçirdiği süreçte gücün asabiyette olduğunu gözlemlemekte ve bunu ifade etmektedir.
Dolayısıyla onun İslâm tarihini analizinden hareketle, İslâm’da asabiyetin
varlığından dolayısıyla milliyetçi yaklaşımların İslâm’da da mevcut olduğundan
bahsedilemez. Bilakis İslâm, etnik-milliyetçi düşünceyi yasaklamıştır.
Rasul
SallAllahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurmuştur:
دَعُوهَا فَإِنَّهَا مُنْتِنَةٌ
“Onu
(milliyetçiliği) terk edin çünkü o kokuşmuştur.”[5]
Kişide
Milliyetçiliğin Açığa Çıkışı
Bütün
insanlarda mevcut olan beka içgüdüsü, fikrî seviyesi düşük olan kişilerde lider
olma sevgisini meydana çıkarır. Bu sevgi başlangıçta fikrî seviyesi düşük olan
kişide bir arzu ve istek olarak kalır. Ancak bu sevgi fikren gelişme gösterince
kişi önce aile fertleri arasında lider olmayı, sonra diğer aileler arasında
kendi ailesinin liderliğini, daha sonra da vatanında kendi kabilesinin
üstünlüğünü ortaya koymak ister hâle gelir. Bu aşamaya kadar her liderlik
aşamasında çekişmeler cereyan eder. Daha açık bir ifade ile bu düşünce kabile
taassubuna dayalı bir düşünce olduğundan insanları birbirinden ayırıcı özelliğe
sahiptir. İçgüdüsel bir dayanakla yola çıkıldığından kişilerde tahakküm hırsını
açığa çıkarır. İnsanlar arasında tahakküm kurmaya ve liderlik çekişmelerine
sebep olacağından dolayı insanlığa huzur vermeyen bir düşüncedir.
Milliyetçilik
fikrinin açığa çıktığı yerlerde gözlenen odur ki, kişilerin fikrî seviyeleri
çok düşüktür. Günümüz milliyetçiliğinin İslâm beldelerine giriş noktası da
Avrupa’dır. Avrupa bir zamanlar Roma İmparatorluğu himayesinde çeşitli ırkları,
dilleri ve cinsleri bir arada bulunduran siyasi bir birlikti. Ancak bu
birliktelik gerçek anlamda İslâm ümmeti gibi bir ümmet oluşturmuyordu. Bilakis
ana devlet “efendi”, sömürgeler ise “köle” idi. İmparatorluğun himayesinde
yaşayan halklar hiçbir zaman İslâm ümmetinin bir araya gelişi gibi bir birlik,
bir vahdet oluşturamadılar. Bütün ırkları, cins ve dilleri akide potasında
eriterek aynı seviyede bir tek ümmet olan İslâm ümmetinin bir araya gelişinde
olduğu gibi gerçek bir birlik hâlinde birbirleriyle kaynaşamadılar.
Bugün
dahi Avrupa’da bu tür milliyetçilik hareketleri cereyan etmektedir.
İngilizlerin ve Almanların aşırı milliyetçi kitleleri bulunmaktadır. Yıllarca
birbirleriyle savaşan Avrupa ülkeleri önceleri Kömür Birliği, daha sonraları
Avrupa Ekonomik Topluluğu ve son olarak da Avrupa Birliği adı al-tında bir
araya gelmelerine rağmen hâlen aralarındaki kavga tam olarak bitmiş değildir.
Onların bir araya gelmeleri sadece AB ülkelerinin maddi çıkarları ve İslâm’ın
potansiyel olarak onlar karşısında bir tehlike görülmesidir.
Milliyetçilik
fikrinin İslâm beldelerine girişi, Avrupa’nın bir bütün olarak karşısında
duramadığı Hilâfet Devleti’ni parçalama çabasının bir ürünüdür. Osmanlı’nın son
dönemlerinde Hilâfet Devleti’nin bünyesine Avrupa tarafından yerleştirilen
misyonerler, süreç içerisinde Arapların üstünlüğüne dair Araplara, Türklerin
üstünlüğüne dair Türklere telkinlerde bulunarak bu fikri İslâm beldelerinde
yaydılar. Bu çalışmalarında başarılı da oldular. Günümüzde ellinin üzerinde
İslâm beldesinin hiçbirinde Allah’ın indirdiğiyle hükmeden bir Hilâfet’ten
bahsedilemez oldu. Çevremizi incelediğimizde artık, insanların köpeklerine “Arap”
ismini verdiğini bile görürüz. Başka ülkelerde de Türklerin “barbarlığı”
konuşulur hâldedir. Türkler, Araplara pis olduklarını söylerler. Görünen o ki
Batı, ümmeti parçalayan ve birliğini bozan milliyetçilik fikrini çoktan
aşılamıştır.
Ümmet
Bilinci
Son
yüzyılda İslâm coğrafyasındaki resmî kültür ve kimlik üretiminden sonra ümmet
kavramı kötülendi, ona farklı anlamlar yüklendi hatta İslâm beldelerinden
kovulmak istendi. Bu, o kadar ileriye götürüldü ki İslâm beldelerindeki kukla
yönetimler, ümmet düşüncesini bir suç olarak kabul ettiler. Hâlbuki Ümmet
kavramı, İslâm’a ait bir kavramıdır ve taşıdığı mesaj da Kur’an’ın ona
yüklediği anlamdır.
Allahu
Teâlâ şöyle buyurdu:
كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ
تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللّهِ
وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَّهُم مِّنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ
وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ
“Siz
insanlar arasında çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz. Marufu emredersiniz,
münkeri nehyedersiniz ve Allah’a inanırsınız.”[6]
Rasul
SallAllahu Aleyhi ve Sellem, İslâm Devleti’ni ümmet mefhumuna ve müminlerin
kardeşliğine dair bir esasa dayandırdı.
Ümmet,
Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem’e ilk inananlardan günümüze ve
günümüzden Kıyamet Günü’ne kadar inanmış ve inanacak olanları içine alan beşerî
ve sosyal yapıdır.
Müslümanların
başka hiçbir toplumda görülmeyen bu kardeşlik bağıyla birbirlerine bağlanmaları,
onları tek bir yürek, tek bir vücut hâline getirmiştir.
إِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً
وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ
“Doğrusu
bu sizin ümmetiniz bir tek ümmettir (bir tek din olarak sizin dininizdir). Ben
de sizin Rabbinizim. O hâlde bana kulluk edin.”[7]
Dünya
iki ümmettir. Bunlardan biri iman üzere, onun dışındakiler ise küfür üzeredir.
Üstünlüğü
soy, kabile, renk, sosyal sınıf, zenginlik ve iktidar sahipliği gibi şeylerde
görmeyen İslâm, sadece takvayı üstünlük derecesi saymıştır. İslâm ümmeti vahye
iman edip, Allah’tan gelen nur ve hidayete tâbi olarak doğru yolu bulduğu,
İslâm ile şereflenip izzet ve onura kavuştuğu gibi diğer insanların da bu
şerefe ulaşmasını ister. Bunun için de hidayetin samimi temsilcileri olur,
insanlara doğru yolu bulmada önderlik yaparlar.
İslâm
ümmeti, ilahi risalet ile yeryüzündeki bütün sınırlara, farklı dil ve renklere
rağmen bir bütündür. İslâm ümmeti, kardeştir. Zira Allah Subhanehû ve Teâlâ
şöyle buyurmuştur:
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ
فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
“Müminler
ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin ve Allah’tan
korkun ki esirgenesiniz.”[8]
İslâm
ümmeti, izzet ve vakar, şeref ve haysiyet sahibidir. Bütün bunları, iman ve salih
amelleri kazandırır. Onlar zayıf, fakir, ezilmiş, mağlup, esir, sömürge, işçi
olsalar bile imanlarının verdiği izzet ve onura sahiptirler.
وَلاَ تَهِنُوا وَلاَ تَحْزَنُوا وَأَنتُمُ
الأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ
“Gevşeklik
göstermeyin, üzüntüye kapılmayın, eğer iman ettiyseniz üstün gelecek olan
sizsiniz.”[9]
وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ
وَلِلْمُؤْمِنِينَ
“İzzet
ancak Allah’ın, O’nun Rasulü’nün ve müminlerindir.”[10]
Ümmetin
Gücü
İslâm
ümmeti bizzat İslâm’dan aldığı gücün yanında galip gelinemez maddi bir güce de
sahiptir. İslâm ümmetinin nüfusu dünya nüfusunun dörtte birini oluşturmaktadır.
Yaklaşık bir milyar yedi yüz milyon nüfusuyla yeryüzündeki tüm halklardan
Müslümanlara rastlamak mümkündür. Coğrafi olarak da dünyanın dört tarafına yayılmış
durumdadırlar.
İslâm
beldeleri jeostratejik açıdan büyük önem arz eden dünya coğrafyasının dörtte
birine sahiptir. Bu coğrafya, dünyanın önemli deniz, hava ve kara yollarının
geçtiği stratejik alanlara sahiptir. Bazı İslâm beldelerinin Hint ve Atlas
Okyanusu’nda sahilleri bulunmaktadır. Süveyş Kanalı, İstanbul Boğazı, Port
Said, Cibuti ve Aden Körfezi Müslümanların kontrolündedir. İslâm dünyası;
tarımsal ürünler ve petrol, elektrik, kömür, demir, uranyum, altın, gümüş,
bakır vb. diğer madenler yönünden zengin kaynaklara sahiptir.
İslâm
ümmeti, bugün sahip olduğu güç ve servete tarihinin hiçbir döneminde ulaşmadı.
Bu servete ve güce rağmen İslâm ümmetinin alil ve âciz bir durumda bulunması ve
Müslümanların iç yakan durumu onun parçalara ayrılmasından, suni sınırlarla
ayrılmasından ve hain yöneticilerinden kaynaklanmaktadır.
Sömürgeci kâfir devletler ne zaman ki
Müslümanlar arasına milliyetçilik propagandasını yaydılar, işte o zaman Müslümanların
birliğini parçaladılar, onları çeşitli kavimlere ayırdılar. Nihayetinde İslâm
ümmetinin birlik ve gücünü temsil eden Hilâfet de 1924 yılında sömürgeci
kâfirler ve onların yerli işbirlikçileri eliyle ilga edildi. Paramparça olan
ümmet, ulus devletlerin egemenliği ve milliyetçilik propaganda ve baskıları
altında bir asra yakın bir zamandır tahammül edilemez acı ve sıkıntılara maruz
bırakıldı.
Her
yeni güne uyandığımızda, yeryüzünün bir köşesinden feryatlar yükseliyor ve
yüzümüzü oraya çevirip baktığımızda zalimlerin, kâfirlerin, müşriklerin,
mücrimlerin alçakça saldırıları altında Müslümanlardan bir topluluğun kadın,
çoluk-çocuk demeden öldürülüp yurtlarından çıkarıldıklarını görüyoruz. O
beldedeki kardeşlerimize yardım etmeyi bırakın, henüz ne olup bittiğini
anlayamadan bir başka yerden yine başka bir zulüm ve işkencenin altında kalmış
kardeşlerimizin feryat figanını duyuyoruz. İşte milliyetçilik, bu feryat ve
figan içerisinde dahi hiçbir şey yapmadan bizleri çaresizliğe sürükleyen;
birlik olabilmenin, Müslümanlar olarak tek bir çatı altında toplanabilmenin
önündeki en büyük engellerden biridir. Müslümanlar olarak ümmet olabilmenin
önündeki engelleri kaldırabilir ve bunu aşabilirsek kâinattaki varlık
sebebimizi, sorumluluk ve görevimizi de anlamış olarak hak ettiğimiz mevkie
ulaşabiliriz.
Uzun
zamandır sömürgeci kâfir devletlerin adının bile anılmasından rahatsız olduğu “Hilâfet
Devleti” kavramını ümmete arz edenler, bu konuda söz edip yazılar kaleme
alanlar mahkûm edildi. Bu meyanda dış baskılar, ideolojik ve militarist
darbeler İslâm ümmetinin birçok ülkesinde ümmetin âlimlerini bunalttı. Ümmetin
tek bir ses ve tek bir güç olabilmesi için gelişen gayret ve heyecanı
bastırılmaya çalışıldı. İslâm ümmetinin bir daha ayağa kalkmaması ve insanlığın
ihtiyaç duyduğu vahiy kaynaklı medeniyeti yeniden tesis etmemesi için İslâm
düşmanları çabalarını artırdı, parçalanmışlıkları derinleştirmeye gayret
gösterdi.
Bütün
sıkıntılarına rağmen bu ümmet, beşeriyete dair güzellikleri içinde taşımaya
devam etmektedir. Ne olursa olsun önceleri somut olmayan bir İslâm
Devleti’nden, Şeriat Devleti’nden bahseden ümmet içerisinde geçtiğimiz asrın
ortalarından itibaren bu konuda birçok eserler kaleme alındı, cemaat
çalışmaları yapıldı, Müslümanlara İslâm ümmetinin olması gereken konumu dile
getirildi.
Ümmetin
devletine ve şeriatına olan özlemini fikir ve metoduyla birlikte ümmet
içerisinde ortak bir çalışmaya, somut bir gayeye dönüştürmeyi başaran Hizb-ut
Tahrir nihayetinde ümmete gücünün kaynağını gösterebilmeyi başardı.
Vahiyden
beslenen, her zaman canlılığını ve diriliğini koruyan İslâm, insanlığın
ihtiyaçlarını cevaplamakta, diğer din ve ideolojilerin sunamadığı çareyi
sunabilmekte ve sıkıntıları çözme imkânı vermektedir. Bugün ümmetin her
köşesinden düne kadar hakkında konuşulmasına müsaade edilmeyen Hilâfet sesleri
yükselmekte, her yerde Rasul Sallallahu Aleyhi ve Sellem’in rayesi dalgalandırılmaktadır.
İşte
sömürgeci kâfirler milliyetçilik fikrini körükleyerek ümmetin bu gücünü kırmak
için gayret göstermekteler. Öyleyse kokuşmuş cahiliye fikirlerinden
milliyetçiliği ayaklar altına alıp İslâm ümmetini tek bir çatı altında
toplayacak Hilâfet Devleti’nin inşası için çalışalım. Unutmayalım ki çağdaş
milliyetçilik düşüncesi kapitalizmin ürettiği bir pisliktir. Ve’s Selam.
[1]
Fahir Armaoğlu, 20. Yüzyıl Siyasî Tarihi, Sayfa 9, Nasyonalizm başlığı
[2]
Hucurat Suresi 13
[3]
Rum Suresi 22
[4]
Mumtehine Suresi 3
[5]
Muttefekun Aleyh
[6]
Âl-i İmran Suresi 110
[7]
Enbiya Suresi 92
[8]
Hucurat Suresi 10
[9]
Âl-i İmran Suresi 139
[10]
Münafikun Suresi 8


Yorumlar