İNSANA YAKIŞMAYAN DAR BİR FİKİR: MİLLİYETÇİLİK

Kurtuluş Sevinç

Geçmişte ve günümüzde dünyanın büyük bölümünde süren çatışmaların temel sebepleri incelendiğinde karşımıza dinsel/mezhepsel farklılıklar, sınıfsal ve ekonomik dengesizlikler ve milliyetçilik ve etnik farklılıklar karşımıza çıkmaktadır.

Dinsel/mezhepsel farklılıklar ile sınıfsal ve ekonomik dengesizlikler konumuz olmadığından bunlara değinmeyeceğiz. Bir ırka bağlı, soyla ilgili yani etnik-milliyetçi çatışmalara gelince; dünyadaki çatışmaların %70’ine bu anlayış sebep olmuş/oluyor.

Milliyetçilik, genel olarak milleti ve onun değerlerini kültürel ve siyasi temel kabul eden görüşlere verilen addır. Genel olarak milliyetçiliğin devlet, kalkınma, bağımsızlık, dil, kültür gibi alt kavramlarda birliği; dolayısıyla dar, sınırlı ve mütecanis bir siyasi ve sosyal yapıyı ifade etmektedir. Bir başka açıdan milliyetçilik, kişinin üyesi olduğu millete hayranlık ve bağlılık duygularının gelişmesi ile diğer milletleri dışlama veya geri plana itme eğilimini ifade eden güç olarak da kabul edilmiştir. Böylece din, dil, toprak, menfaat birliği gibi etmenlerin etkisi ile ortak değerlere sahip kimselerin duygu birliği kuvvet kabul edilerek millî devlet esas alınmıştır.

Günümüze etki eden milliyetçi düşüncenin Batı’da hayat bulması ise kapitalist ideolojinin temellerinin atıldığı dönemle yakından ilgilidir. 16. yüzyıl Avrupası’nda Martin Luther ve Jean Calvin’in öncülüğünde Papa ve temsil ettiği Katolik Kilisesi’ne karşı girişilen reform hareketinin sonucunda doğan Protestanlık ve laisizm düşüncesi, din anlayışı üzerinde zayıflatıcı etki oluşturmuştur. Bunun bir sonucu olarak sosyal birliğin en önemli unsuru varsayılan millet fikri güç kazanmıştır. Yine kapitalist düşüncenin, Hristiyanlığı kendi amaçları doğrultusunda reforma tâbi tutması 17. yüzyıldan itibaren İngiliz milliyetçiliğini geliştirmiştir. 18. yüzyılda ülkelerinden sürülen, kaçan kişilerin yerleştiği Amerika’daki milliyetçik ise Thomas Jefferson ve Thomas Paine gibi ideolog ve siyaset adamlarının öncülüğünde baş göstermiştir.

Fransız İhtilali sürecinde milliyetçilik ilk başlarda mutlak monarşi ve din eksenli cemaatleri hedef almıştır. İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirisi’nde yer alan “egemenliğin millete ait oluşu” millet ve milliyetçilik kavramlarını güçlendirmiş, millî menfaatleri savunan ve aynı zamanda yöneticilerin, halkın destek ve reyiyle seçilmelerine imkân sağlayan millî, siyasi, idari yapılara imkân vermiştir.

Napolyon Bonapart bu akımı Avrupa’da ilk ve en etkili yayan kişidir. Nitekim 1797’de Napolyon Bonapart Avrupa’nın büyük devletleri ile savaşırken ve bu devletlerin topraklarına girerken o memleketlerin halklarını bağlı oldukları devletlere karşı ayaklandırmış[1] Fransa’nın bu milletlere “hürriyet” getirdiğini slogan edinmiştir.

Otoriter ve muhafazakâr bir temel üzerine kurulu olan Alman milliyetçiliğinin gelişmesi de kapitalizmin getirdiği sosyal içerikli krizlerden kaynaklanmıştır. Süreç içerisinde milliyetçilik zamanla Faşizm ve Nazizm’e yol açmış, Avrupa’da hanedanlar çökerken milliyetçi akımlar Avusturya, Macaristan, Çekoslovakya, Yugoslavya gibi birçok devletin doğuşunda ya da parçalanışında etkisini göstermiştir. Kısacası çağdaş anlamda milliyetçilik düşüncesinin kökenini 18. yüzyıla götürmek mümkündür. Bu fikrin fiilî olarak ortaya çıkması ihtilal Fransası’nın öncülüğünde gerçekleşmiştir.

Günümüzde milliyetçilik üzerine yapılan araştırma ve incelemelerde onun üç ayrı şekilde tarifiyle karşılaşmak mümkündür. Bunlar bir düşünce, bir duygu ya da bir siyasi hareket olarak ifade edilmektedir. Doğal olarak her birinin hayata yansıması da farklılık arz etmektedir. Bu yansımalar milliyetçiliği açıklamak için milliyetçi aydınların söylediklerine, yazdıklarına eğilme şeklinde fikrî, belirli bir kültürün gelişimi ile millî bilinci elde etme şeklinde duygusal ve üçüncü olarak da onu siyaset sahnesine taşıma şeklinde siyasi olmaktadır.

Biz bu yazımızda milliyetçiliğin kaynağı açısından onu duygusal/içgüdüsel yönünden ve siyasi bir hareket açısından kalkınma yolundaki serüveninden bahsedeceğiz. Fikirlerin kaynağı akıl olmadığında onu fikren ele almak vakıaya mutabık olmayacağından milliyetçiliği fikrî olarak ele almayacağız. Nitekim onun kaynağı içgüdülerdir ve aslı akla dayanmamaktadır. Esasen milliyetçilik düşüncesinin diğer birçok sonu “izm” ile biten fikirlerde olduğu gibi büyük düşünürlerinin olmaması da bu durumu teyit etmektedir.

Milliyetçiliğin, toplumları parçaladığı ve insan ilişkilerini basitleştirdiği açıkça görülmektedir. Nitekim çok uzağa gitmeden 18. ve 19. yüzyıllar ile 20. yüzyılın ilk çeyreğinde dünyaya damgasını vuran milliyetçilik toplumları birleştirmek şöyle dursun köklü imparatorlukların sonunu hazırlamıştır.

Sosyalist/komünist ülkeler arasındaki anlaşmazlıklar ve bölünmelerin temelinde de milliyetçilik yer almıştır. Stalin, Tito, Enver Hoca ve Mao komünist olmakla beraber milliyetçiydiler hatta Mao için milliyetçilik bir düsturdur.

İtalyan Faşizmi

Faşizm, ilk olarak Benito Mussolini tarafından Ulusal Faşist Parti’nin kurulması ile ortaya çıkan, otoriter bir devlet üzerine kurulu radikal milliyetçi yönetim sistemidir. “Faşizmin Doktrini” adı altında onun ilkeleri ve öğretileri Giovanni Gentile tarafından yazılmıştır. I. Dünya Savaşı esnasında İtalya’da milliyetçi işçi hareketlerinden ilham alan faşist hareketler sol fikirleri, sağcı ve milliyetçi unsurlarla birleştirerek komünizme, Marksist liberalizme, demokrasiye ve geleneksel sağcı muhafazakârlığa karşı olarak ortaya çıktılar. Faşizm, genelde -ülkemizde olduğu gibi- “aşırı sağ” olarak nitelendirilse de esasen geleneksel siyasal yelpazede siyaset bilimciler tarafından bu tanımın yeterli olmadığı, yukarıda da ifade edildiği gibi faşizmin, sol fikirlerin milliyetçilik ile birleştirilmesinden neşet ettiği bir gerçektir. Faşizm kendi ulusunu totaliter bir devlet yoluyla bütünleştirmeyi amaçlar ve faşist ideolojiye uygun ilkelerle birlikte ulusu örgütlemeyi hedefleyen devrimci siyasal harekete önayak olan “bir lider parti”ye sahip olmayı öngörür. Çoğu zaman faşizm; siyasal şiddeti, savaşı ve emperyalizmi ulusal ihyaya ulaşmak için bir araç olarak görür ve güçlü ulusların, güçsüz ulusların yerine geçerek topraklarını genişletmeye hakkı olduğunu savunur.

Faşizm bir dünya görüşü olarak 1922 yılında İtalya’da Benito Mussolini’nin iktidara gelmesiyle hayat bulmuştur. Faşizm kavramı Antik Roma yöneticilerinin geniş hükmetme yetkisinin simgesi mesabesinde; ucunda balta bulunan bir çubuk demetinin adı olan Latince fasces sözcüğünden gelir. Bu sembol bazı değişikliklerle 1926 yılından itibaren İtalya’nın resmî devlet sembolü olmuş, ona yüklenen üç anlam yani devlet gücü, halk mülkiyeti ve birliktelik Mussolini’nin propagandasında kullanılmıştır. Günümüzde faşizm, baskıcı rejimleri tanımlamak için kullanılan genel bir terim olmuştur ancak daha önce, asıl olarak İtalyan milliyetçiliğini temsil etmekte kullanılmıştır.

Faşist olarak nitelendirilen rejimlerin ortak özellikleri, o rejimin hayata bakış açısının milliyetçi olması ve milletin varlık ve çıkarlarını her şeyin üstünde tutmasıdır. Faşizm genellikle bir toplumu birlik ve beraberlik, ulusal değerler, tarih bilinci, vatan-bayrak-devlet üçlemesi, halkçılık ve devletçilik gibi anlayışların altında bütünleştirmeyi amaç edinmiştir.

İspanya diktatörü Francisco Franco eliyle ülkesinde Milliyetçi düşüncenin maliyeti; (1936-1939 yılları arasında) 30 bin muhalifin canı olmuştur.

Alman Nazizmi

Nazizm, İtalya’da Benito Mussolini liderliğinde ortaya çıkan faşizm akımından etkilenerek ortaya çıkmıştır. “Nazi” kelimesi Almanca “National Sozialistische Deutsche Arbeiter-Partei” yani Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi’nin kısaltmasıdır. Adolf Hitler tarafından liderlik edilen nasyonal sosyalizm, 30 Ocak 1933’ten, II. Dünya Savaşı’nda teslim olduğu 8 Mayıs 1945 tarihine kadar iktidarda olduğu dönem boyunca Almanya’nın resmî rejimi olarak uygulanmıştır.

Nasyonal Sosyalizm, etnik milliyetçilik ile Sosyalizmi birleştiren, ırkçı bir dünya görüşüdür. İtalyan Faşizmi ile aralarındaki fark da buradan kaynaklanır. İtalyan Faşizmi’nde “İtalyan vatandaşlığı” esas alınırken Alman Nasyonal Sosyalizmi’nde ise “Alman kanı taşıma” esas alınır. Dolayısıyla Mussolini’nin doktrini İtalyan Faşizmi milliyetçidir, Hitler’in Alman Nasyonal Sosyalizmi ise ırkçıdır.

Her ne kadar Adolf Hitler, Benito Mussolini’den etkilenerek yola koyulsa da Nasyonal Sosyalizm fikrini ilk kez 1898 yılında Fransız teorisyen Maurice Barrès dile getirmiştir. Sosyalist bir milliyetçilik fikrinin temel doktrinlerini belirleyen Barrès, Adolf Hitler’e ilham vermiş ve Nasyonal Sosyalist hayat görüşünün oluşmasına katkı sağlamıştır. Sosyalizm’den farklı olarak Nasyonal Sosyalizm’in doğrudan “kolektif çalışan bir milliyetçilik sistemi” olduğunu empoze eden Adolf Hitler önderliğindeki Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi, Barrès’in ortaya attığı düşünceleri kendisine göre uyarlamıştır.

Günümüzde sağ görüşün en aşırıya kaçan hâli olarak tanımlanan Nasyonal Sosyalizm, milliyetçi düşüncelerin ağırlaştırılarak Sosyalizm doktrinleri ile harmanlanmış hâli olarak isimlendirilir. Büyük ölçüde faşizm ile uyuşan Nasyonal Sosyalizm, Sosyalizm’den yalnızca ekonomik politikaları alarak devlette uygulamaya koymuştur.

8 Mayıs 1945 yılında II. Dünya Savaşı sonucu Nazi Almanyası’nın yenilgisiyle beraber Nasyonal Sosyalist rejim çökmüş, Almanya 1949’a kadar Müttefik Devletler’in fiilî işgali altında kalmıştır. Bu süre boyunca Nasyonal Sosyalizm’e ait olan her ne varsa kaldırılmış ve Alman halkının zihninden bu düşünceler silinmeye çalışılmıştır. 

Adolf Hitler önderliğindeki Almanların 1933-45 yılları arasında Büyük Alman İmparatorluğu'nu kurma ve mükemmel Alman ırkını yaratma hedefinin maliyeti diğer milletlerden ve etnik gruplardan 21 milyon insanı topluca kurşuna dizmek, toplama kamplarında, fırınlarda yakarak, gaz odalarında zehirleyerek soykırıma uğratmak olmuştur.

Günümüz Türkiyesi de işte bu bataklığa saplanmış, sağ-sol olaylarında Türkiye’de 5000 genç öldürülmüştür. Allah’ın yaratırken kendilerine vermiş olduğu özellikleri O’nun muradı dışında yani tanışıp kaynaşma dışında değerlendirir hatta bunun tam tersine bir ayrışma sebebi olarak görür hâle gelmiştir.

يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ

“Ey insanlar! Doğrusu biz sizi bir erkekle bir dişiden yarattık. Ve birbirinizle tanışmanız için sizi milletlere ve kabilelere ayırdık. Muhakkak ki Allah yanında en değerli ve en üstününüz O’ndan en çok korkanınızdır. Şüphesiz Allah bilendir, her şeyden haberdar olandır.”[2]

 وَمِنْ آيَاتِهِ خَلْقُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاخْتِلَافُ أَلْسِنَتِكُمْ وَأَلْوَانِكُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّلْعَالِمِينَ

“Göklerin ve yerin yaratılması ile dillerinizin ve renklerinizin ayrı (farklı ve değişik) olması da O’nun ayetlerindendir. Şüphesiz bunda, bilenler için gerçekten ayetler vardır.”[3]

İslâm Öncesi Cahiliye Araplarında Milliyetçilik

Cahiliye Dönemi’nin daha çok günümüz aşiretlerine benzer bir yapıya sahip aşiret mantığını barındırdığını biliyoruz. Bu yapıya “asabiyet” denilmektedir. “عَصَبِيَّة” Asabiyet, Arapça kökenli bir kelime olup “عَصَبَ” [a-sa-be] kökünden türemiştir. Asabe kelimesi başka anlamları olmakla birlikte, birinin baba tarafından akrabalarını ifade eder. Asabiyet ise lügatte, baba tarafından akrabalarına aşırı düşkünlük, onların kayırılması doğrultusunda aşırı çaba göstermek ve fanatikliktir. Bir terim olarak bu kelime yani “عَصَبِيَّة” asabiyet, daha çok bir kimsenin baba tarafından olan akrabalarını yahut kabilesine mensup kişileri, haklı ya da haksız olsun bütün meselelerde başkalarına karşı korumayı, ona destek olmayı sağlayan duygu kaynaklı kabilevî gayretleri ifade eder.

Bu anlamda asabiyet başlangıçta, sadece Arap kabilelerinin mensuplarını himaye gayretini ve duygusunu ifade etse de zaman içinde bir kimsenin, bir topluluğun taraftarı ve savunucusu olmayı muhteva eder bir hâl almıştır. Onun için, eskiden var olan bu kavmiyetçilik, günümüzde milliyetçilikle eşanlamlı olarak düşünülmüştür.

İslâm öncesi dönem incelendiğinde Cahiliye Dönemi Araplarında asabiyetin çok şiddetli olduğu görülür. Bunun sebebi belki de çölün zorlukları arasında başkalarının, kendilerinden çekindiği akrabaları ile bir kabile mensubunun kendisini güvende hissetmesi olabilir. Böylelikle her fert, haklı ya da haksız, zalim ya da mazlum olsun asabesinin yanı başında vuruşmaya hazır bir hâlet-i ruhiye içinde olmuştur.

Cundeb b. Anbar’ın, “Zalim de olsa, mazlum da olsa kardeşine yardım et.” anlamındaki şiirinde olduğu gibi asabiyet duygusu bu Arap kabileleri arasında teşvik edilmiştir.

Asabiyetin sosyal hadiselerle ilişkisini ilk defa ele alan kişi İbn-i Haldun’dur. İbni Haldun, sosyolojinin kurucusu sayılır. Psikolojiyi tarihe uygulamış, ilk defa tarih felsefesinde görüş sahibi olan, büyük bir İslâm tarihçisidir. Mukaddime adlı eserinde asabiyet teorisini ele almıştır.

İbn-i Haldun ve Asabiyet Teorisi

İbn-i Haldun’a göre, yakın kan bağı ile bağlı olan akrabalık ilişkilerinde görülen asabiyet zamanla kabile ve kavim bağına dönüşür. Bir kişi, bir akrabası hakarete veya saldırıya uğradığında bu saldırı kendisine yapılmış gibi doğal olarak onda da düşmanlığı açığa çıkarır. Savaş, barış ve evlenmelerle başka soyları da içine alarak büyüyen kabilede başkanlık da asabiyet bağı en güçlü olan kabilede olur. Başlangıçta yaşlı ve akil olanların hakemliği ile çözümlenen çatışmalar, kabile büyüdükçe gruplaşmalara ve grup içi çatışmalara yol açar. En yoğun ve kuvvetli dayanışması olan grup, başka deyişle asabiyet bağı en güçlü olan grup diğerlerine üstün olur ve hâkimiyeti ele geçirir. 

İbn-i Haldun’a göre, tüm ilkel gruplarda dayanışma, direniş gücü ve cesaret vardır ve bu, onları fetihler yapmaya sevk eder. Bu gruplar ya var olan bir devleti fethederler ya da yenisini kurmaya çalışırlar. Ancak devlet kurma aşamasında kan bağı yeterli olmaz. İhtiyaç duydukları yeni gücü ise dinde bulurlar. Din, asabiyeti en güçlü olan grubun içinde gelişir ve yayılır. Bundan dolayı İslâm daveti, içinde bulunduğu toplumun asabiyetine dayanmadan yaşama şansından mahrum olur. Din, dünyevi istekler ve hısımlığın ötesine geçtiği için kan bağına dayalı asabiyetten çok daha güçlü bir sadakat duygusu oluşturur. İbn-i Haldun’a göre din, bir uygarlığın yaratılışındaki en üstün güçtür ve aynı zamanda o uygarlığı korumak için de en etkili olan silahtır. Dini sahiplenmiş ve yönetimi elinde tutan asabiyette meydana gelen bir çözülme, o asabiyetin mensuplarının yerini köklerine bağlı diğer bir asabiyetin almasına sebebiyet verir. Bu durum Abbasîlerin Emevîlerden yönetimi almalarında gözlemlenir. Dolayısıyla İbn-i Haldun’un “asabiye teorisi” daha çok kudrete yani otoriteyi elinde tutan güce denk düşmektedir.

İbn-i Haldun’un asabiyet tarifinden yola çıktığımızda günümüzde bu asabiyeti Yemen, Irak vb. yerlerdeki büyük aşiretlere ve yine yönetimde bulunan ve ona aday olan siyasi partilere benzetebiliriz. Asabiyetin amacının hâkimiyeti sağlayan güç olduğunu, onun asabiyeti açıklığa kavuşturduğu Mukaddime adlı eserindeki şu sözlerden anlayabiliyoruz:

“Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem’e göre, dünya işleri ahiret için bir binek ve araçtır. Araç olmadan amaca ulaşmak mümkün olmaz. Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem insanın bir işi terk etmesini istediğinde bu, o işin tamamen ihmali veya kökten sökülüp atılması, temeli oluşturan potansiyel gücün tamamen atıl hâle getirilmesi demek değildir. Asıl maksat, o işi ve potansiyel güçleri doğru ve hak olarak yönlendirmektir. Bu cümleden olarak Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem hiddetin tamamen insan tabiatından kalkmasını istememiştir. Zira insanın tabiatında bu büsbütün kaybolacak olursa insan cihad edemez. Dolayısı ile “İ’layı kelimetullah” mücadelesi kaybolur. Çünkü cihad bu kuvvetin varlığına bağlıdır. Allah’ın Rasulü sadece hiddetin kötü maksatlar için kullanılmasını yasaklamış, Allah için olan öfke ve hiddeti teşvik etmiştir. Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem’in asabiyeyi kötülemesi de böyledir.

لَن تَنفَعَكُمْ أَرْحَامُكُمْ وَلَا أَوْلَادُكُمْ

‘Akrabalarınız ve evlatlarınız, asla size fayda sağlamaz…’[4] ayetinden maksat, asabiyenin, Cahiliye Dönemi’ndeki gibi, bâtıl ve bâtılla ilgili davranışlar hakkında olması, bir kimsenin diğerine karşı kabilesiyle övünmesidir. Bunlar savunulamaz. Ancak asabiyet, bir maslahata binaen ve Allah’ın emrini yerine getirmede olursa arzu edilen bir şeydir.”

Buradan hareketle onun asabiyet teorisinin bildiğimiz anlamda milliyetçilikle alakasının olmadığı, herhangi bir ırkın üstünlüğünü ifade etmediği açıktır. İbn-i Haldun daha çok bir vakıa tespiti yapmakta, sosyolojik açıdan toplumların geçirdiği süreçte gücün asabiyette olduğunu gözlemlemekte ve bunu ifade etmektedir. Dolayısıyla onun İslâm tarihini analizinden hareketle, İslâm’da asabiyetin varlığından dolayısıyla milliyetçi yaklaşımların İslâm’da da mevcut olduğundan bahsedilemez. Bilakis İslâm, etnik-milliyetçi düşünceyi yasaklamıştır.

Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem şöyle buyurmuştur:

دَعُوهَا فَإِنَّهَا مُنْتِنَةٌ

“Onu (milliyetçiliği) terk edin çünkü o kokuşmuştur.”[5] 

Kişide Milliyetçiliğin Açığa Çıkışı

Bütün insanlarda mevcut olan beka içgüdüsü, fikrî seviyesi düşük olan kişilerde lider olma sevgisini meydana çıkarır. Bu sevgi başlangıçta fikrî seviyesi düşük olan kişide bir arzu ve istek olarak kalır. Ancak bu sevgi fikren gelişme gösterince kişi önce aile fertleri arasında lider olmayı, sonra diğer aileler arasında kendi ailesinin liderliğini, daha sonra da vatanında kendi kabilesinin üstünlüğünü ortaya koymak ister hâle gelir. Bu aşamaya kadar her liderlik aşamasında çekişmeler cereyan eder. Daha açık bir ifade ile bu düşünce kabile taassubuna dayalı bir düşünce olduğundan insanları birbirinden ayırıcı özelliğe sahiptir. İçgüdüsel bir dayanakla yola çıkıldığından kişilerde tahakküm hırsını açığa çıkarır. İnsanlar arasında tahakküm kurmaya ve liderlik çekişmelerine sebep olacağından dolayı insanlığa huzur vermeyen bir düşüncedir.

Milliyetçilik fikrinin açığa çıktığı yerlerde gözlenen odur ki, kişilerin fikrî seviyeleri çok düşüktür. Günümüz milliyetçiliğinin İslâm beldelerine giriş noktası da Avrupa’dır. Avrupa bir zamanlar Roma İmparatorluğu himayesinde çeşitli ırkları, dilleri ve cinsleri bir arada bulunduran siyasi bir birlikti. Ancak bu birliktelik gerçek anlamda İslâm ümmeti gibi bir ümmet oluşturmuyordu. Bilakis ana devlet “efendi”, sömürgeler ise “köle” idi. İmparatorluğun himayesinde yaşayan halklar hiçbir zaman İslâm ümmetinin bir araya gelişi gibi bir birlik, bir vahdet oluşturamadılar. Bütün ırkları, cins ve dilleri akide potasında eriterek aynı seviyede bir tek ümmet olan İslâm ümmetinin bir araya gelişinde olduğu gibi gerçek bir birlik hâlinde birbirleriyle kaynaşamadılar.

Bugün dahi Avrupa’da bu tür milliyetçilik hareketleri cereyan etmektedir. İngilizlerin ve Almanların aşırı milliyetçi kitleleri bulunmaktadır. Yıllarca birbirleriyle savaşan Avrupa ülkeleri önceleri Kömür Birliği, daha sonraları Avrupa Ekonomik Topluluğu ve son olarak da Avrupa Birliği adı al-tında bir araya gelmelerine rağmen hâlen aralarındaki kavga tam olarak bitmiş değildir. Onların bir araya gelmeleri sadece AB ülkelerinin maddi çıkarları ve İslâm’ın potansiyel olarak onlar karşısında bir tehlike görülmesidir.

Milliyetçilik fikrinin İslâm beldelerine girişi, Avrupa’nın bir bütün olarak karşısında duramadığı Hilâfet Devleti’ni parçalama çabasının bir ürünüdür. Osmanlı’nın son dönemlerinde Hilâfet Devleti’nin bünyesine Avrupa tarafından yerleştirilen misyonerler, süreç içerisinde Arapların üstünlüğüne dair Araplara, Türklerin üstünlüğüne dair Türklere telkinlerde bulunarak bu fikri İslâm beldelerinde yaydılar. Bu çalışmalarında başarılı da oldular. Günümüzde ellinin üzerinde İslâm beldesinin hiçbirinde Allah’ın indirdiğiyle hükmeden bir Hilâfet’ten bahsedilemez oldu. Çevremizi incelediğimizde artık, insanların köpeklerine “Arap” ismini verdiğini bile görürüz. Başka ülkelerde de Türklerin “barbarlığı” konuşulur hâldedir. Türkler, Araplara pis olduklarını söylerler. Görünen o ki Batı, ümmeti parçalayan ve birliğini bozan milliyetçilik fikrini çoktan aşılamıştır.

Ümmet Bilinci

Son yüzyılda İslâm coğrafyasındaki resmî kültür ve kimlik üretiminden sonra ümmet kavramı kötülendi, ona farklı anlamlar yüklendi hatta İslâm beldelerinden kovulmak istendi. Bu, o kadar ileriye götürüldü ki İslâm beldelerindeki kukla yönetimler, ümmet düşüncesini bir suç olarak kabul ettiler. Hâlbuki Ümmet kavramı, İslâm’a ait bir kavramıdır ve taşıdığı mesaj da Kur’an’ın ona yüklediği anlamdır. 

Allahu Teâlâ şöyle buyurdu:

كُنتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَتَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ وَتُؤْمِنُونَ بِاللّهِ وَلَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتَابِ لَكَانَ خَيْرًا لَّهُم مِّنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَأَكْثَرُهُمُ الْفَاسِقُونَ

“Siz insanlar arasında çıkarılmış en hayırlı ümmetsiniz. Marufu emredersiniz, münkeri nehyedersiniz ve Allah’a inanırsınız.”[6]

Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem, İslâm Devleti’ni ümmet mefhumuna ve müminlerin kardeşliğine dair bir esasa dayandırdı.

Ümmet, Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem’e ilk inananlardan günümüze ve günümüzden Kıyamet Günü’ne kadar inanmış ve inanacak olanları içine alan beşerî ve sosyal yapıdır.

Müslümanların başka hiçbir toplumda görülmeyen bu kardeşlik bağıyla birbirlerine bağlanmaları, onları tek bir yürek, tek bir vücut hâline getirmiştir.

إِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ

“Doğrusu bu sizin ümmetiniz bir tek ümmettir (bir tek din olarak sizin dininizdir). Ben de sizin Rabbinizim. O hâlde bana kulluk edin.”[7]

Dünya iki ümmettir. Bunlardan biri iman üzere, onun dışındakiler ise küfür üzeredir.

Üstünlüğü soy, kabile, renk, sosyal sınıf, zenginlik ve iktidar sahipliği gibi şeylerde görmeyen İslâm, sadece takvayı üstünlük derecesi saymıştır. İslâm ümmeti vahye iman edip, Allah’tan gelen nur ve hidayete tâbi olarak doğru yolu bulduğu, İslâm ile şereflenip izzet ve onura kavuştuğu gibi diğer insanların da bu şerefe ulaşmasını ister. Bunun için de hidayetin samimi temsilcileri olur, insanlara doğru yolu bulmada önderlik yaparlar.

İslâm ümmeti, ilahi risalet ile yeryüzündeki bütün sınırlara, farklı dil ve renklere rağmen bir bütündür. İslâm ümmeti, kardeştir. Zira Allah Subhanehû ve Teâlâ şöyle buyurmuştur:

إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

“Müminler ancak kardeştirler. Öyleyse kardeşlerinizin arasını düzeltin ve Allah’tan korkun ki esirgenesiniz.”[8]

İslâm ümmeti, izzet ve vakar, şeref ve haysiyet sahibidir. Bütün bunları, iman ve salih amelleri kazandırır. Onlar zayıf, fakir, ezilmiş, mağlup, esir, sömürge, işçi olsalar bile imanlarının verdiği izzet ve onura sahiptirler.

وَلاَ تَهِنُوا وَلاَ تَحْزَنُوا وَأَنتُمُ الأَعْلَوْنَ إِن كُنتُم مُّؤْمِنِينَ

“Gevşeklik göstermeyin, üzüntüye kapılmayın, eğer iman ettiyseniz üstün gelecek olan sizsiniz.”[9]

 وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِينَ

“İzzet ancak Allah’ın, O’nun Rasulü’nün ve müminlerindir.”[10] 

Ümmetin Gücü

İslâm ümmeti bizzat İslâm’dan aldığı gücün yanında galip gelinemez maddi bir güce de sahiptir. İslâm ümmetinin nüfusu dünya nüfusunun dörtte birini oluşturmaktadır. Yaklaşık bir milyar yedi yüz milyon nüfusuyla yeryüzündeki tüm halklardan Müslümanlara rastlamak mümkündür. Coğrafi olarak da dünyanın dört tarafına yayılmış durumdadırlar.

İslâm beldeleri jeostratejik açıdan büyük önem arz eden dünya coğrafyasının dörtte birine sahiptir. Bu coğrafya, dünyanın önemli deniz, hava ve kara yollarının geçtiği stratejik alanlara sahiptir. Bazı İslâm beldelerinin Hint ve Atlas Okyanusu’nda sahilleri bulunmaktadır. Süveyş Kanalı, İstanbul Boğazı, Port Said, Cibuti ve Aden Körfezi Müslümanların kontrolündedir. İslâm dünyası; tarımsal ürünler ve petrol, elektrik, kömür, demir, uranyum, altın, gümüş, bakır vb. diğer madenler yönünden zengin kaynaklara sahiptir.

İslâm ümmeti, bugün sahip olduğu güç ve servete tarihinin hiçbir döneminde ulaşmadı. Bu servete ve güce rağmen İslâm ümmetinin alil ve âciz bir durumda bulunması ve Müslümanların iç yakan durumu onun parçalara ayrılmasından, suni sınırlarla ayrılmasından ve hain yöneticilerinden kaynaklanmaktadır.

 Sömürgeci kâfir devletler ne zaman ki Müslümanlar arasına milliyetçilik propagandasını yaydılar, işte o zaman Müslümanların birliğini parçaladılar, onları çeşitli kavimlere ayırdılar. Nihayetinde İslâm ümmetinin birlik ve gücünü temsil eden Hilâfet de 1924 yılında sömürgeci kâfirler ve onların yerli işbirlikçileri eliyle ilga edildi. Paramparça olan ümmet, ulus devletlerin egemenliği ve milliyetçilik propaganda ve baskıları altında bir asra yakın bir zamandır tahammül edilemez acı ve sıkıntılara maruz bırakıldı.

Her yeni güne uyandığımızda, yeryüzünün bir köşesinden feryatlar yükseliyor ve yüzümüzü oraya çevirip baktığımızda zalimlerin, kâfirlerin, müşriklerin, mücrimlerin alçakça saldırıları altında Müslümanlardan bir topluluğun kadın, çoluk-çocuk demeden öldürülüp yurtlarından çıkarıldıklarını görüyoruz. O beldedeki kardeşlerimize yardım etmeyi bırakın, henüz ne olup bittiğini anlayamadan bir başka yerden yine başka bir zulüm ve işkencenin altında kalmış kardeşlerimizin feryat figanını duyuyoruz. İşte milliyetçilik, bu feryat ve figan içerisinde dahi hiçbir şey yapmadan bizleri çaresizliğe sürükleyen; birlik olabilmenin, Müslümanlar olarak tek bir çatı altında toplanabilmenin önündeki en büyük engellerden biridir. Müslümanlar olarak ümmet olabilmenin önündeki engelleri kaldırabilir ve bunu aşabilirsek kâinattaki varlık sebebimizi, sorumluluk ve görevimizi de anlamış olarak hak ettiğimiz mevkie ulaşabiliriz.

Uzun zamandır sömürgeci kâfir devletlerin adının bile anılmasından rahatsız olduğu “Hilâfet Devleti” kavramını ümmete arz edenler, bu konuda söz edip yazılar kaleme alanlar mahkûm edildi. Bu meyanda dış baskılar, ideolojik ve militarist darbeler İslâm ümmetinin birçok ülkesinde ümmetin âlimlerini bunalttı. Ümmetin tek bir ses ve tek bir güç olabilmesi için gelişen gayret ve heyecanı bastırılmaya çalışıldı. İslâm ümmetinin bir daha ayağa kalkmaması ve insanlığın ihtiyaç duyduğu vahiy kaynaklı medeniyeti yeniden tesis etmemesi için İslâm düşmanları çabalarını artırdı, parçalanmışlıkları derinleştirmeye gayret gösterdi.

Bütün sıkıntılarına rağmen bu ümmet, beşeriyete dair güzellikleri içinde taşımaya devam etmektedir. Ne olursa olsun önceleri somut olmayan bir İslâm Devleti’nden, Şeriat Devleti’nden bahseden ümmet içerisinde geçtiğimiz asrın ortalarından itibaren bu konuda birçok eserler kaleme alındı, cemaat çalışmaları yapıldı, Müslümanlara İslâm ümmetinin olması gereken konumu dile getirildi.

Ümmetin devletine ve şeriatına olan özlemini fikir ve metoduyla birlikte ümmet içerisinde ortak bir çalışmaya, somut bir gayeye dönüştürmeyi başaran Hizb-ut Tahrir nihayetinde ümmete gücünün kaynağını gösterebilmeyi başardı.

Vahiyden beslenen, her zaman canlılığını ve diriliğini koruyan İslâm, insanlığın ihtiyaçlarını cevaplamakta, diğer din ve ideolojilerin sunamadığı çareyi sunabilmekte ve sıkıntıları çözme imkânı vermektedir. Bugün ümmetin her köşesinden düne kadar hakkında konuşulmasına müsaade edilmeyen Hilâfet sesleri yükselmekte, her yerde Rasul Sallallahu Aleyhi ve Sellem’in rayesi dalgalandırılmaktadır.

İşte sömürgeci kâfirler milliyetçilik fikrini körükleyerek ümmetin bu gücünü kırmak için gayret göstermekteler. Öyleyse kokuşmuş cahiliye fikirlerinden milliyetçiliği ayaklar altına alıp İslâm ümmetini tek bir çatı altında toplayacak Hilâfet Devleti’nin inşası için çalışalım. Unutmayalım ki çağdaş milliyetçilik düşüncesi kapitalizmin ürettiği bir pisliktir. Ve’s Selam.



[1] Fahir Armaoğlu, 20. Yüzyıl Siyasî Tarihi, Sayfa 9, Nasyonalizm başlığı

[2] Hucurat Suresi 13

[3] Rum Suresi 22

[4] Mumtehine Suresi 3

[5] Muttefekun Aleyh

[6] Âl-i İmran Suresi 110

[7] Enbiya Suresi 92

[8] Hucurat Suresi 10

[9] Âl-i İmran Suresi 139

[10] Münafikun Suresi 8


Yorumlar

  1. Okur Yazar

    Biz Müs lüman Türkler Milliyet çiligimizi İslamdan oluştırmadıkmı ?

Yorum Yaz