MİLLETÇİLİK NE TÜRKİYE’NİN NE DE İSLÂM COĞRAFYASININ SORUNLARINI ÇÖZEMEZ

M. Hanefi Yağmur

Milli ve milliyetçilik kelimeleri 1789 Fransız İhtilali’ne kadar İslâm ve Müslümanlar tarafından kullanılan ve bilinen kavramlar, kelimeler değildi. Milliyetçiliğin tarifi ile ilgili olarak da efradını cami ve ağyarını mani bir tarif bulamıyoruz. Bu kavramın tarifini yapanlar kendilerinde var olan kanaatleri, hayata bakış açılarını dikkate alarak tarifler ortaya koymuşlardır. Bu hususta yazılan kitaplarda ve makalelerde yer alan tariflerden bazılarını buraya aktarmak suretiyle okuyuculara belli fikir vermeye çalışacağım. Bu tariflerden bazıları şöyledir:

1- Belirli bir coğrafyada ortak kültürel ve/veya etnik kökene sahip toplulukların siyasi ve tarihî meşruiyetiyle yüceltilmesini hedefleyen siyasal, sosyal, kültürel, dinî düşünce ve yaklaşımlarla ideolojik anlamda milli devletin güçlenmesini en önemli hedef sayan bir anlayış olarak milliyetçiliğin 1789 Fransız İhtilali’nin ardından geliştiği kabul edilir.[1] 

2- Milliyetçilik; ortak tarihî tecrübenin, ortak geleneklerin, ortak inanç ve düşüncelerin, siyasi ideallerin ve ortak sembollerin, yani kültürel aklın üzerine inşa edilen bir düşünce ve hayat tarzıdır. Bunun dışına düşen yaklaşımlar nihaî anlamda ırkçılıkla buluşur. Genetiği kutsayan ve yücelten anlayışlar fikrî ve siyasi makûliyetin dışına düşer. Nitekim Türk milliyetçisi olan Erol Güngör şu tespiti yapar: Türk milliyetçiliği bir kültür hareketi olmak dolayısıyla ırkçılığı, halka dayalı bir hareket olarak da otoriter idare sistemlerini reddeder.[2]

3- Milliyetçilik; genel bir tanımlamayla bireylerin vatanını, milletini sevmesi, milli ve manevi değerlerini korumak ve yüceltmek için çalışması, ülkesinin kalkınması ve gelişmesi için gerekli çabayı göstermesi, bu nedenlerle de kendisini çağın gerektirdiği bilgi ve becerilerle donatması anlamına gelmektedir.[3]

4- Milliyetçilik, “maddi ve manevi açılardan millet ve ülkesinin çıkarlarını her şeyin üstünde tutma anlayışı, ulusçuluk” olarak tanımlanmıştır. Milliyetçilik tarihsel süreçte burjuvazinin güçlenmesi ve dinin etkisinin kırılmasıyla beraber modern milli devlet (ulus-devlet) modelinin ortaya çıkmasıyla önem kazanan bir ideolojidir.

Yukarıda yer alan tariflere baktığımızda çok açık ve net bir tarifin olmadığını görüyoruz. Ancak bununla birlikte bu kavram etnik kökenle, milli kimlikle bağlantılı olarak kullanılmış ve yapılan tariflerin tümü de bu kavramlar üzerinde yoğunlaşmıştır. Diğer taraftan bu kavram ve etrafında dolaştırılan tüm düşünceler ve gelişmeler Batı’da laik demokratik düşüncelerin gelişip serpilmeye başladığı dönemden sonra varlık bulan kelimelerdir. Tarihsel süreç içerisinde milliyetçilik kavramıyla ortaya çıkarttığı sonuçlar değerlendirildiğinde ise karşımıza şu manzara çıkmaktadır:

1- Farklı tariflerle olsa dahi toplumlara empoze edilen milliyetçilik düşüncesinde halkların, kavimlerin birbirlerini diğerlerinden üstün ve ayrı görmesi yargısı vardır. Kavrama yalnızca bu açıdan bakıldığında aynı coğrafyayı paylaşan farklı ırklara ve dillere mensup insanları birbirlerine bağlayıp, güven temin etmekten ziyade insanları birbirlerine düşman hâle getiren, kin ve nefret tohumlarını eken bir kavram olduğu görülür. Nitekim bunun sonucu olarak bu kavramın ortaya atılmasından sonra hızlı bir şekilde neşvü nema bulduğu Avrupa halkları özellikle de İslâm coğrafyasında yaşayan halklar arasında kin, nefret ve buna bağlı olarak da savaş ve katliamları ortaya çıkartmıştır. Özellikle Osmanlı tebaasından olan, Ermeniler, Bulgarlar, Araplar, Yunanlılar ve diğer halklar arasında etkisini kısa sürede göstermiş ve vahim sonuçlara neden olmuştur. Gerek Avrupa halklarının tarihinde gerekse Afrika kıtasından Amerika ve Asya kıtasına varıncaya kadar bu kavram üzerinden yürütülen fitnelerle dünyanın her bir yanındaki farklı ırklar ve topluluklar arasında savaşlar kendini hissedilir bir şekilde göstermiş ve hâlen de devam etmektedir.

2- Ana teması itibarıyla belli niteliklere sahip kavimlerin diğerlerinden daha üstün olduğu varsayımına dayanan milliyetçilik düşüncesinde toplumların kalkınmalarını sağlayacak fikirler yer almaz. Diğer bir ifadeyle milliyetçilik dünyanın hangi coğrafyasında yer alırsa alsın insan topluluklarının sorunlarını çözecek içeriğe sahip değildir. Nitekim yukarıda yer alan ve bunların dışındaki daha başka tarifler dikkatli bir şekilde incelendiği zaman “ortak kültür”, “milli devlet”, “vatanı ve milleti sevmek” gibi kavramlar kullanılır. Bu kavramlar ve bunun dışında daha başka kavramların tümü tek tek ele alınıp değerlendirildiğinde de milliyetçilik kavramının insanların sorunlarını çözme yeteneğine sahip olmadığı görülür. Bir başka ifade ile milliyetçilik kavramı başlı başına çözüm üretme özelliğine sahip olmaktan ziyade halkların ve milletlerin tarih boyunca sahip oldukları “ortak kültüre” ya da üzerlerine uygulanan belli ideolojiye yamaklık yaparak ortaya bir şeyler koymaya çalışır. Ancak ne olursa olsun ortaya koyduğu hususların tümü insanda var olan içgüdülerden birisinin daha bariz hâle getirilmesinden öteye geçemez.

Çünkü milliyetçilikte hayata bakış açısı yoktur. Dünya hayatının öncesi ve sonrası ile bağlantısı hakkında bir düşünce de yoktur. Yirminci yüzyıldan günümüze kadar geçen zaman diliminde tüm dünya halkları üzerinde uygulanmakta olan ideolojileri, sistemleri ele aldığımız zaman bunlar içerisinde “milliyetçilik” diye bir hayat sisteminin olmadığını görürüz. Dolayısıyla vahşi kapitalizmin uygulandığı Amerika halkları arasında milliyetçiliğin var olduğunu gördüğümüz gibi, bir dönem komünist sistemin tatbik edildiği sosyalist düşünceyi benimseyen halklarda da milliyetçilik düşüncelerinin var olduğunu görürüz. Yine İslam’ı din olarak kabul edip buna inanan Müslüman halklar arasında da milliyetçiliğin var olduğuna şahit oluruz.

Bunların tümünü dikkatli bir şekilde inceleyip düşündüğümüzde kapitalizmi benimseyip hayata bakış açısı hâline getiren Amerikalı, İngiliz, Alman, Fransız, Rus vs. aynı zamanda milliyetçidir. Fakat bunların tümünün ortak yanı hayatta karşılaştıkları sorunlarını kapitalist sisteme, diğer bir ifade ile dini hayattan ayırma esasına göre kurulu olan laikliğe, demokrasiye göre çözüyor olmalarıdır. Ne ekonomi ile ilgili sorunların, ne aile ve eğitim, yargı, ceza kanunları gibi hususların hiçbirisinde milliyetçiliğe dayalı bir şey ortaya koyamazlar. Çünkü milliyetçilik ve bunun içinde yer alan ırkçılık ve vatancılık akla uygun olan bir husus değildir. Hayatını idame ettirdiği yuvayı, toprağı, coğrafyayı korumak, başkalarının buralara girmelerine engel olmak içgüdüsü hayvanlarda da var olan bir içgüdüdür ve son derece basit bir düşüncedir.

Bunun içindir ki milliyetçilik ve içeriğinde yer alan tüm açıklamalar tek başına bir şey değildir. İnsanda var olan içgüdülerin harekete geçirilmesiyle bağnaz, dengesiz ve anlamsız bir şekilde kendisini gösterir. Milliyetçilik ve buna bağlı olarak ortaya konulan sözler insanları körleştirir. Gerçekleri görmesine engel olur.

Milliyetçilikle ilgili kısa girişten sonra bu kavram çerçevesinde ortaya konulan şeylerle toplumların hiçbir meselesinin çözülmeyeceğini, tam tersine sıkıntıları, huzursuzluğu, düşmanlığı, nefreti, bağnazlığı, düşüncesizliği, körlüğü hâkim kılacağını maddeler hâlinde sıralayabiliriz:

1- Özü itibariyle belli niteliklere sahip olan halkların diğer halklardan daha üstün ve değerli olduğu düşüncesi son derece tehlikelidir. Belli bir coğrafya üzerinde yaşamakta olan insanları birbirine bağlamaz. Birleştirici, bütünleştirici değil, parçalayıcıdır. İnsanlar arasında insani duyguları değil hayvani duygu ve davranışları tetikler. Bu hâliyle çözüm olmadığı gibi tam tersine çözümsüzlüğü hakim kılar. Geçmişte ve günümüzde bunun yüzlerce örneğini görmek mümkündür. İnsanların birbirlerini sevmelerini ve saymalarını değil etnik kökene bağlı olarak bir kesimin kendileri dışında kalan insanlardan nefret emlerini sağlar. İnsanlar birbirlerinin düşmanı olurlar. Kimin, kimi ne için öldürdüğünü, nefret ettiğini, neden düşman olduğunu anlayamaz. Bu hâliyle sorun olmayan birçok husus sorun hâline gelir. İnsanları birbirlerine düşman etmekten başka bir sonucu olmayan bir düşüncenin insanların sorunlarını çözmesi de mümkün olmaz. Oysa farklı dilleri, dinleri ve renkleriyle insanlar bir arada yaşamak durumundadırlar. Bunlar arasında öyle bir nizam ve sistem tesis edilmelidir ki dil, din ve ırk farklılığı insanları birbirlerinden ayrıştırıp birbirlerine düşman hâline getirmesin, onların topraklarını dolayısıyla maddi ve manevi güçlerini parçalayıp zayıflatmasın, bir kesimin bir başka kesime zulmetmesine neden olmasın.

2- Sömürgeciler başta olmak üzere art niyetli kişi, devlet ve toplulukların aracı, uşağı hâline getirir. Çünkü milliyetçilik esasına dayalı düşüncelerle hareket eden kimseler düşünemezler. Yaptıklarının doğru ya da yanlış olduğunu anlayamazlar. Yaptıkları icraatların doğruluğunu ya da yanlışlığını değerlendirebilecekleri ölçüleri yoktur. Sadece içgüdüleriyle ve bu içgüdüleri tahrik eden dürtülerle harekete geçerler.

3- Ne ekonomi, ne yargı, ne eğitim, ne ordu, ne ticaret, ne de ictimai nizam ile ilgili meselelere ait çözümlere sahip değildir. Belki bazı kimseler bu ifadelerimize karşı çıkabilir. Çünkü milliyetçiliğin tariflerinden bazılarında “siyasal, sosyal, kültürel, dinî düşünce ve yaklaşımlarla ideolojik anlamda milli devletin güçlenmesi” şeklinde tariflere yer verilmektedir. Bu tarifin doğru olduğunu kabul etsek dahi bunun bağlayıcılığı yoktur. Farklı milliyetçilik tariflerinde olduğu gibi hangi tarif dikkate alınacak, kim, buna, neye göre karar verecek?! Bu türden hususların tümü dahi başlı başına bir sorundur. Velev ki belli bir ideolojiye yani hayata bakış açısına göre insanların meselelerinin çözüme kavuşturulacağı varsayıldığında ise dikkate alınacak olan hayata bakış acısının bizzat kendisinin doğru olup olmadığı söz konusudur.

Örneğin kapitalist ideolojiye göre hayatın problemlerini çözmek istenmesi hâli ayrı bir sorundur. Çünkü kapitalist sistemden kaynaklanan çözümlerin hiçbir tanesi toplumları huzura kavuşturmamıştır. İnsanları daima sıkıntılara maruz bırakmıştır. Servetin büyük bir kısmının çok az sayıdaki zenginlerin elinde birikmesine neden olmuştur. Dolayısıyla kapitalist ilkelere göre ekonomik ve ticari hususların çözülmesi doğru bir çözüm değildir. Günümüz kapitalist dünyada yaşananlar bunun en net örneklerini göstermektedir.

İctimai hayata dair meselelerde kapitalist ideolojinin yani demokratik laik çözümlerin dikkate alınması hâlinde de doğru bir çözüm ortaya konulmuş olmaz. Zira günümüz dünyasının her bir yerinde uygulanmakta olan kapitalist demokratik sistemlerde toplumların her geçen gün artan sorunları vardır. Bu ülkelerin tümünde arsızlık, yolsuzluk, uyuşturucu kullanımı, yalan söyleme, bencillik, aile bağlarının kopması, boşanma olaylarının artması, anne baba çocuk ilişkilerinin bozulması gibi sayılamayacak kadar sorunlar yumağı bulunmaktadır. Kapitalizmin ve demokratik sistemin tatbik edildiği ülkelerde halklar huzursuzdurlar.

Adalet ve yargı sisteminde de benzer sorunlar kendisini göstermektedir. Günümüz Türkiye’sinde olduğu gibi demokratik sistemin hâkim olduğu tüm ülkelerde sayısız çeşitleriyle suç işleme oranları artmaktadır. Verilen cezaların hiçbirisi caydırıcı olmamaktadır. Cezaevleri tıka basa dolu olduğu için suç işleyenlerin cezaları ertelenmekte yeni cezaevleri yapılmakta, fakat bunlar dahi yeterli olmamaktadır. Cadde ve sokakların her bir tarafı kamera sistemleriyle gözetlenmesine rağmen insanlar yine de kendilerini güvende hissetmemektedir. İnsanların birbirlerine olan güvenleri kalmamış ve toplum bencilleşmiştir.

Kendisine dahi faydası olmayan, uygulandığı insan topluluklarının tümünde kargaşa, yeis, sıkıntı, düşmanlık, kavga meydana getiren, huzuru huzursuzluğu yayan kapitalist demokratik laik sistemi kendisine kılavuz olarak alan milliyetçilikten nasıl çözüm çıkabilir? Böyle bir anlayış insanların sorunlarını nasıl çözebilir? Onları nasıl kalkındırabilir?

Netice itibariyle milliyetçiliğin bizzat kendisinde toplumu ilgilendiren çözümler yer almamaktadır. Sadece ve sadece milliyetçilik yeryüzünde insanlar tarafından kabul görmüş ideolojilere yamaklık yapmak suretiyle bunlardan birisini benimsemekte, milliyetçilikle bunları süslemektedir. Doğal olarak yamaklığını yapmakta olduğu ideolojinin bozuk olması, toplumların meselelerini sağlıklı bir şekilde çözmekten uzak olması, bunu olduğu gibi milliyetçiliğe de yansıtacaktır.

Diğer taraftan belki de İslâm dünyasında milliyetçi düşüncelere sahip olan kimseler toplumların meselelerinin çözülmesinde İslâmi değerlerin dikkate alınacağını, İslâm'ın getirdiği çözümlerin ise gerçek anlamda doğru çözümler olduğunu söylemek suretiyle itiraz edebilirler. Onların bu itirazlarına karşı şunları söyleyebiliriz.

1- İslâm insanların rengine, ırkına ve yaşadıkları topraklara bakmaksızın hepsini aynı seviyede ele alır. Her şeyden önce zenci olanıyla olmayanıyla, Arabıyla Türküyle hepsini insan olarak ele alır. İnsanların birbirlerine olan üstünlüğünü ancak takva şartıyla dikkate alır. İnsanları Allah’a iman edenler ve etmeyenler olarak iki ana gruba ayırırken bunların tümünü insan olarak ele alır ve her birinin ihtiyacını karşılamayı, aralarında adaletle hükmetmeyi esas alır. Allah katında insanların en değerli olanının takva bakımından üstün olan kimse olduğunu belirtir. Dolayısıyla İslâm nazarında milliyetçiliğe ve bunun içerisinde yer alan düşüncelere yer olmaz. İslâm her şekliyle milliyetçiliği de ırkçılığı da reddeder.

2- İslâm insanların rengini, diline, ırkına ve dinine bakmadan tüm insanların hayat boyu her türlü meselesini çözecek içeriğe sahip bir nizamdır. Bu nizamın kendisi dışında daha başka çözümlere ihtiyacı yoktur. Irkçı yaklaşımı esas alan milliyetçiliği tümden reddeden milliyetçiliğin İslâmi yönü yoktur. Dolayısıyla milliyetçilikle İslâm arasında bir bağ kurmak mümkün değildir. Nitekim Fransız İhtilali ile neşvü nema bulmaya başlayan milliyetçilik ve buna bağlı düşünceler ortaya çıkıncaya kadar İslâm ümmeti böyle bir kavramı da içeriği de bilmiyordu. Bu kavram ve içeriğin olmadığı asırlarda İslâm ümmeti daima dünyaya liderlik eden devlete sahip oldular. Toplumları ve halkları parçalamadılar, bütünleştirdiler. İslâm aralarındaki kin ve nefreti ortadan kaldırıp insanları birbirlerine dost yaptı. Kalplerine sevgi ve merhameti yerleştirdi. Dolayısıyla milliyetçiliğin İslâm’ı referans aldığı gibi bir varsayım ya da iddia tümüyle boş bir iddiadır. Her ne surette olursa olsun milliyetçilik insanları, devletleri ve toplumları kalkındırmaz. Onların sorunlarını çözmez.

Milliyetçilik, özellikle Batı sömürgeciliğinin demokratik, laik düşüncelerle bezenip süslenmesinin ardından,  sömürgeciliği geliştirmek, egemenliği altına almak istediği toplumları ya da devletleri bölüp parçalamak için kullandığı en temel araçlardan birisi olmuştur. Osmanlı Devleti’nin yıkılışında İngilizler tarafından kullanılan “vatan, vatancılık, milli, milliyetçi” kavramları farklı ırklara mensup halklar içerisinde yaygınlık kazandırılmak suretiyle aynı coğrafyayı paylaşan birbirinden farklı etnik kökene mensup insanların birbirlerine düşman hâline getirilmeleri, birbirleriyle savaşmaları, yüz yıllar boyunca birlikte yaşadıkları coğrafyaları parçalayıp farklı isimler altında devletler kurmalarıyla neticelenmiştir.

Sonuç olarak:

Milliyetçilik ne Türkiye’nin ne de diğer İslâm coğrafyasının sorunlarını çözmediği gibi çözemez de. Tam tersine milliyetçi düşüncelerin kol gezdiği coğrafyalarda sorunlar yumağı her geçen gün büyümüştür. Milliyetçilik basitliktir, küçük düşünmektir. Akılla değil içgüdülerle hareket etmektir. İçgüdüler ise doğru olan ile olmayanı, iyi ile kötüyü ayırt edemez. Her zaman yanılmaya mahkûmdur. Milliyetçilik kavramını üreten Batı dünyası çıktığı dönem itibariyle önce İslâm ümmetinin varlığını yani Osmanlı Devleti’ni parçalamayı hedeflemiş, bu ve benzeri kavramlar üzerinden de bunu gerçekleştirebilmiştir. Dünyanın hiçbir coğrafyasında da insanların sorunlarını çözmemiştir. Sömürgeciliğin vazgeçilmez en temel araçlarından biri olmaktan öte bir anlamı da yoktur.



[1] Azmi Özcan, TDV İslâm Ansiklopedisi, Milliyetçilik maddesi.

[2] Porf. Dr. Nadim Macit. Türk Milliyetçiliği Kültürel Akıl, İctihat ve Siyaset. S.20, Ötüken Yayınları.

[3] Prof. Dr. Temel Çalık. 21. Yüzyıla Girerken Milliyetçilik Üzerine Bir Değerlendirme.http://devlet.com.tr/makaleler/y184. 


Yorumlar

    Henüz yorum yapılmamış

Yorum Yaz