İslam Ümmeti’nin Kalkınması Ve Çöküşünde limlerin Fonksiyonu

Serdar Kaya

İslam; tüm insanlığın hayatını tanzim etmek için Şari’ Allah Subhanehu ve Teâlâ tarafından, Rasulü Hz. Muhammed SallAllahu Aleyhi ve Sellem vasıtasıyla tüm insanlığa gönderilen vahyin genel adıdır. Vahy ise, Rasulullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem’in dilinden dökülen ayet ve hadislerdir. “O havasından konuşmaz, onun söylediği ancak bir Vahy’dir” (Necm 3-4) Rabbimiz, Nebisi SallAllahu Aleyhi ve Sellem vasıtasıyla gönderdiği nasslarla, insanların içgüdü ve uzvî ihtiyaçlarından kaynaklanan sıkıntılarını, aklı ikna eden, kalbe huzur veren ve fıtrata uygun bir tedavi ile en sahih (uygun) bir şekilde tedavi etti.

İslam; asla beşerî nizamlar gibi, nakıs (kusurlu, sınırlı) değildir. İslam; insanı üzerinde deney yapılan bir laboratuvar kobayı olarak görmez. Bu sebeple İslamî hükümlerde, beşerî sistemlerdeki gibi tarihsel hükümler olmaz. Allah Celle Celaluhu’nun koymuş olduğu çözümler Kıyamete kadar geçerlidir. Allah Subhanehu ve Teâlâ’nın Şeriatı, tüm insanlar için Kıyamete kadar oluşabilecek her meseleyi beyan edecek kapasitededir. Bu hususta Allahu Teâlâ şöyle buyurdu: “Biz kitapta hiçbir şeyi eksik bırakmadık”, “Her şeyi beyan edici olarak.”

Dinin tamamlandığı ve kemale erdiğine yani; Vahy’in tamamlandığına ve Efendimiz SallAllahu Aleyhi ve Sellem’in vefatından sonra, hiçbir vahy, Nebi yahut Rasul gelmeyeceğine hepimiz iman etmekteyiz. İslam Ümmeti “...Herhangi bir şey (iş)de anlaşmazlığa düşerseniz eğer gerçekten Allah’a ve Ahiret gününe iman ediyorsanız o konudaki hükmü Allah’a ve Rasulü’ne götürün, bu sizin için daha hayırlı ve sonuç bakımından da daha güzeldir.” (Nisa 59) ayet-i kerimesi gereği, Rasulullah SallAllahu Aleyhi ve Sellem hayatta iken meseleleri bizzat Rasulullah’a, vefatından sonra ise SallAllahu Aleyhi ve Sellem’in Sünnetine götürdüler. Yine bu hususta İbn Kayyım Rahmetullahi aleyh şöyle demektedir: “İslam uleması, hükmü Allah’a döndürmekten maksadın Kitab’a, Rasul’e döndürmekten maksadın da hayatta iken bizzat Nebi’nin kendisine, vefatından sonra ise O’nun Sünnetine döndürmek olduğu hususunda icma etti.” (Alamul Muvekkıin)

İslam Ümmeti; sıkıntılarını çözmede Kur’an ve Sünneti bırakıp da akıl ve heveslerinin peşinde giden Mutezile, Hariciye, Kaderiyye, Cebriye ve Ğulat-ı Şia gibi ekollere hiçbir zaman itibar etmedi ve Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem’i adımı adımına, karışı karışına takip eden, Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem’i örnek almayı ve taklit etmeyi farz kabul eden Ehli Sünnet’in peşinden ayrılmadı. Müslümanlar; her daim sıkıntılarını Kur’an ve Sünnet’e arz ettiler. Bu hususta İmam Ahmed bin Hanbel şöyle demektedir: “Şer’î hükümden başkasına ancak, onu kuşatamayan ve Allah’ın Sahabe RadiyAllahu Anhum’a bahsettiği anlayıştan uzak olan kimseler ihtiyaç duyar.”

İslam Ümmeti, Nebi SallAllahu Aleyhi ve Sellem’in vefatından sonra ise; eğer kendileri şer’î nassları bir bütün olarak değerlendirip şer’î kaynaklardan uygun bir usul ile şer’î hükümleri çıkarabilecek kapasitede iseler, bizzat şer’î hükümleri çıkarıp onunla amel ediyorlardı. Şer’î hükümleri şer’î kaynaklardan çıkarmak için gerekli donanımlara (eğitim) sahip olmayan Müslümanlar ise “Bilmiyorsanız zikir ehline sorun” ayeti ve “Cehaletin ilacı ancak sormaktır” hadisi gereği, şer’î hükümleri bilenlere yani âlimlere sorarak öğrendikleri şer’î hükümlere göre amel ediyorlardı.

Rasul SallAllahu Aleyhi ve Sellem hayatta iken bazı Sahabeleri mücahid, kadı ve âlim olarak yetiştirdi. Yine Ashab-ı Suffe’de birçok müctehid ve hafız yetişti. Ali ibn Ebu Talib, Ömer ibn’ul Hattab, Muaz bin Cebel, Ebu Musa el Eşari, Zeyd ibni Sabit, Ubeyy ibni Kab, Abdullah ibni Mes’ud, Abdullah ibni Ömer ve Abdullah ibni Abbas gibi...

Nebimizin vefatından sonra Arapça bilen ve birçoğu da hafız olan Sahabeler dahi, bu Müctehid Sahabelere fetva soruyorlardı. Öyle ki bu Müctehid Sahabeler bir meselenin içinden çıkamadıklarında ise birbirlerine sorarak şer’î hükmü alıyorlardı.

Bu Sahabeler, Tabiîn âlimlerini, onlar da Tebe-ut Tabiînin âlimlerini yetiştirdiler. Hasan Basri, Said ibni Museyyeb, Said ibni Cubeyr, İbrahim en-Nehai, Ebu Hanife, İmam Şafi, İbni Malik, Ahmed ibni Hanbel, Buhari, Müslim gibi şahsiyetler bu ilmî çalışmaların meyveleridir. Çok kısa zamanda Sahabelerin dağıldığı Mekke, Medine, Şam, Basra ve Kufe’de binlerce Müctehid âlim yetiştirilmişti.

Âlimler, İslam ve İslam Ümmeti için o kadar değerlidir ki Nebi SallAllahu Aleyhi ve Sellem onları şöyle onure etmiştir. “Âlimler benim varisimdir.”

Bizler biliyoruz ki; Nebiler, mal ve mülk miras bırakmazlar. Onlar ancak ve ancak ilim miras bırakırlar.

İşte İslam Ümmeti; Nebimizin SallAllahu Aleyhi ve Sellem varis kıldığı, salih âlimlere sarıldığı sürece asla sapmadılar. Müslümanlar, Nebi SallAllahu Aleyhi ve Sellem’e bizzat soruyorlarmış gibi, onların şer’î delilleriyle birlikte verdikleri fetvalara dört elle sarılarak, gereğini yerine getiriyorlardı; âlimlerin şahsî görüşlerine ise değer vermiyorlardı. Ne kendi akıllarını ne de bir âlimin aklını, Kur’an ve Sünnet’in önüne geçirmiyorlardı.

Peygamber varisi olan âlimlerin İslam’a hizmeti o kadar büyüktür ki bugün sahip olduğumuz, İslam kültür mirasını onlara borçluyuz. Çünkü ta ilk asırdan beri onlar, İslam kaynaklarını kayıt altına aldılar, hadisleri yazdılar, ardından tasnif ettiler. Nüzul sebepleri ve bazı ayetlerin tefsirlerini kaydettiler, Nebimizin SallAllahu Aleyhi ve Sellem, Sahabenin RadiyAllahu Anhum hayatlarını kayıt altına aldılar. Âlimler, bu ilmi çalışmalar için dünyalarını heder ettiler. Onlar bu işi, bir geçim meselesi olarak değil bir sorumluluk bilinciyle yaptılar. Onlardan hiçbiri eserlerine telif ücreti istemedi. Onların tek derdi, Ümmetin bu bilgilerden istifade etmesiydi. Allah Celle Celaluhu onlardan razı olsun. Bugün dahi onların kaynak eserleri yolumuzu aydınlatmakta, saptırıcı, bid’atçi ve tahrif edici yeni yeni zındıklara karşı onların eserleriyle cevap verebilmekteyiz.

İslam Hukuku’nun âlimlere yüklediği esasî iki sorumluluk vardır;

Birincisi insanlara dini öğretmek, İkincisi ise, yöneticileri muhasebe etmek ve onlara nasihat ederek, kınayıcının kınamasından korkmadan hak sözü söylemektir.

İşte Peygamber varisi olan ve Rabbimizin “Onlara korku yoktur, Onlar mahzun olmayacaklardır” dediği kimseler, görevlerini yerine getiren salih âlimlerdir.

Yukarıda ismini zikrettiğim âlimler, hem eserleriyle Müminlere yol göstermişler, hem de zalim yöneticiler karşısında bir kale gibi durarak yüzlerine karşı hak sözü söylemişler ve onları İslam’ın doğrularına davet etmişlerdir. Bu muhasebelerinde ise birçok âlim, zalim yöneticiler tarafından ya şehit edilmiş ya da zindanlara doldurulmuştur. Amma bu zalim yöneticilerin zulümleri asla salih âlimleri hak sözü söylemelerini engelleyememiştir. Efendimiz SallAllahu Aleyhi ve Sellem’in şu sözü her dönemde tecelli etmiştir, etmektedir ve edecektir: “Allah’ın izniyle Ümmetimden bir taife Kıyamet Günü’ne kadar Hak üzere kalmaya devam edecektir.” (Buhari, Müslim, Ebu Davud)

Yine bu hususta büyük müfessir İmam Kurtubi Rahmetullahi Aleyh Tevbe Sûresi 22. ayetin tefsirinde Müslim’den şu hadisi rivayet etmektedir: “Allah Celle Celaluhu kimin hayrını dilerse onu dinde fakih (derin bilgi sahibi) yapar. Müslümanlardan bir taife Kıyamet Günü’ne kadar hak üzerinde kalmaya devam edecektir.” (El-Cami-u li Ahkamul-Kur’an cilt-8, syf. 455)

Âlimlerin faziletiyle alakalı ayet ve hadisler sayılamayacak kadar çoktur. Âlimlerin önemi ile alakalı Efendimiz SallAllahu Aleyhi ve Sellem bir hadisinde ise şöyle buyurmaktadır:

“İnsanlardan iki taife vardır, onlar iyi olursa, insanlar iyi olur, onlar bozulursa insanlar bozulur. Onlar, âlimler ve yöneticilerdir.”

Efendimiz SallAllahu Aleyhi ve Sellem Müslümanlara, salih âlimlere tâbi olmayı emretmekle birlikte yine facir (günahkâr) âlimlerden de sakındırmaktadır. Efendimiz şöyle demektedir: 

“Ümmetim hususunda, en çok da münafık olduğu halde insanlar arasında âlim diye bilinen kimse hususunda korkarım.”

Facir âlimler, kendilerinin ilmine güvenerek gelip soru soran kimselere akıllarından, felsefî cevaplar veren ve yöneticilerin fuhşiyatlarına karşı da uyarıcı değil ancak perde vazifesi gören, insanlara bunların caiz olduğuna dair fetvalar(!) veren kimselerdir.

Facir âlimler; İslam Ümmeti’nden başkalarını dost kabul eden, küfre ve tuğyana karşı hoşgörülü, haksızlıklar karşısında susarak kendileri sapan ve Ümmeti de saptıran kimselerdir.

Bu kimseler İslam tarihi boyunca, uygun ortamları bulunca zaman zaman meydana çıkmışlardır.

İslam Ümmeti için bunların zehrinden daha tehlikeli ve fitnece de daha büyüğü yoktur. Rabbimiz böyle kimseleri şiddetli bir azapla tehdit etmektedir.

Müslüman nezdinde; Müminlerden ziyade küfre ve kâfirlere, onların değerlerine daha yakın olan bu âlim profilinin ismi “Bel’am”dır. Bu âlimle alakalı husus el-Cami-u li Ahkam’il Kur’an’da şöyle geçmektedir: 

“Sen onlara ayetlerimizi verdiğimiz halde, onlardan sıyrılıp çıkmış derken şeytanın kendisine uydurduğu ve sonunda da azgınlardan olmuş kimsenin haberini oku” (A’raf 175)

İbn Mesud ve İbn Abbas RadiyAllahu Anhum, bu kişinin Musa Aleyhi’s-Selam döneminde yaşamış İsrailoğullarından Bel’am b. Baura olduğunu söylemektedir.

Malik bin Dinar derki; “Bel’am b. Baura, imana davet etmek üzere Medyen Kralı’na gönderildi. Medyen Kralı da ona birçok bağışlarda bulundu, ihtarlar verdi. Kralın dinine tâbi olup, Hz. Musa’nın dinini terk etti. İşte bu ayet-i kerimeler onun hakkında nazil olmuştur.”

Hadis-i şerifte SallAllahu Aleyhi ve Sellem’in şöyle buyurduğu nakledilmektedir: “İlim iki türlüdür; kimi ilim kalptedir; işte fayda veren ilim odur, kimi ilim de dil üzerindedir. İşte yüce Allah’ın Âdemoğluna karşı delili de budur.” (el-Azizi,es-Sirac-ul Munir Şerhul Cami-us Sağir)

İşte, Bel’am ve benzerlerinin ilmi de bu kabildendir. Böyle bir ilimden Allah’a sığınır ve bize Hakka ulaşma muvaffakiyetini ve tahkik üzere olmayı lutfetmesini dileriz.” (7.cilt syf513)

İmam Kurtubi bu ayetten sonraki ayette de bu kimseden bahsedildiğini söylemektedir:

“Eğer dileseydik, onu bunlar sebebiyle yükseltirdik, fakat yere mıhlandı ve hevasına uydu. Artık onun durumu üstüne varsan da dilini sarkıtıp soluyan, kendi haline bıraksalar da dilini uzatıp da soluyan bir köpeğin durumuna benzer. İşte ayetlerimizi yalanlayan toplumun durumu ne kötüdür.” (A’raf 176-177)

Burada kastedilen kimse Bel’am’dır, Yani “Biz dilemiş olsaydık isyan etmeden önce onun canını alır ve cennette yükseltirdik.” “Fakat o yere mıhlandı.” İbn Cubeyr ve Suddi’den rivayete göre “Yere meyletti.” Mucahid ise “Yere meylederek huzur buldu. Yani yerin lezzetlerine meyletti, orada huzur aradı.”

 Mıhlanmak; asıl anlamı itibariyle bir yerden ayrılmamak anlamındadır. Sanki bu buyrukta kastedilen anlam “O Bel’am yerin lezzetlerine bağlandı da onlardan ayrılmadı.” şeklinde olduğundan “Yere mıhlandı” ifadesi kullanıldı. Çünkü Dünya (meta) yerin üzerindedir. (syf. 515) Bu kimsenin dilini köpek gibi sarkıtmasıyla ilgili ise Kurtubi şöyle diyor: “Tevil ilmini bilenlerin çoğunluğuna göre bu misal kendisine Kur’an verildiği halde gereğince amel etmeyen herkes hakkında umumîdir. Bunun her münafık hakkında olduğu söylenmiş ise de birinci görüş daha sahihtir.” (syf. 516)

Şöyle de denilmiştir: “Korkmadığı kimseye öncelikle saldırıp korkutmak, fakat daha sonra da en değersiz bir şeyi ele geçirmesi karşılığında bu serkeşliğinin sükun bulması köpeğin huyundandır. Allah köpeği, dine dair hususlarda rüşveti kabul ederek, sonunda Rabbinin ayetlerinden sıyrılıp uzaklaşan kimseye bir misal olarak vermiştir.”

Buna göre ayet-i kerime, üzerinde dikkatle düşünen kimseye şunu göstermektedir: Hiçbir kimsenin ne ameline ne de ilmine aldanmaması gerekir. Zira kişinin sonunun ne olacağını kimse bilemez. Ayrıca bu Ayet-i kerime bir hakkı ortadan kaldırmak yahut değiştirmek rüşvet almanın haramlığına delil teşkil etmektedir.

Ayet-i kerime açıkladığı bir delili bulunması hali dışında bu tip âlimlerin taklit edilmesini de yasaklamaktadır. Çünkü yüce Allah böyle bir kimseyi ayetlerini verdiği halde, onun bu ayetlerden sıyrılıp uzaklaştığını haber vermektedir. O bakımdan aynı durum başkasının başına geleceğinden korkulması ve hiçbir âlimin delilini açılamadıkça sözünün kabul edilmemesi gerekir.” (cilt 8,syf 517)

İmam Kurtubi’nin Müslümanları uyardığı bu husus, her dönemde mümkündür. Bu çukura düşmemelerinin yolu ise;

1.) Fetva sorulan âlimin hayatına iyi bakmak, görevlerini yerine getirip getirmediğini bilmek.

2.) Âlimin verdiği fetvanın şer’î delillerini bilmektir.

İşte fikrî liderlik dediğimiz şey de budur; yani bizler âlimlerimizden şahsî kanaatlerini değil, Şari’in bildirdiği hükümleri alırız. Bizim için bağlayıcı ve vazgeçilmez olan ise ancak budur.

Rabbimiz Peygamber varisi olan salih âlimlerimizin sayısını artırsın ve Bel’am zihniyetindeki âlimlerden ise Ümmetimizi korusun. İnşaAllah bir sonraki makalemizde de Müslümanların dinlerini koruması ve kollaması adına bu meseleyi biraz daha somutlaştırarak ve güncelleyerek, günümüzde İslam Ümmeti’nin içerisinde zuhur eden büyük bir tehlikeden, onların zehirli fikirlerinden, fetva(!)larından bahsedeceğim.

Rabbimiz bizleri İslam ile amil, Müslümanlardan başkasını dost kabul etmeyen, İslam fıkhından başka bir çözüme razı olmayan, dininde asla pazarlık yapmayan, Ümmetin canı, ırzı ve malı için dertlenen, Müslümanların vahdeti için çırpınan ve zalim yöneticilerin korkulu rüyası olan Ehli Sünnet âlimlerinin yolundan ayırmasın.


Yorumlar

    Henüz yorum yapılmamış

Yorum Yaz